منطقه های حفاظت شده را از روی نقشه قیچی کنید!

کوشان مهران– روز بیست و هفتم ژوئن سال 2007، روز تلخی برای کارشناسان محیط طبیعی سازمان یونسکو به حساب می آید. در این روز، نخستین زیستگاه در کشور عمان که در سال 1982 گونه ی اوریکس عربی، پس از گذشت یک دهه از نابودی در طبیعت، دوباره با موفقیت به آن معرفی شده بود، از لیست ذخیره گاه های جهانی زیستکره خارج شد. در این زیستگاه که بیابان مرکزی عمان و تپه های ساحلی را پوشش می داد، جز اوریکس عربی، غزال عربی، آیبیکس نوبی، گرگ عربی و گورکن عسل خوار نیز وجود داشته و به عنوان آخرین پناهگاه زادآوری هوبره در عمان از ارزش ویژه ای برخوردار بود.

 از آخرین سال های قرن بیستم به تدریج دست اندازی به این ذخیره گاه زیستکره برای بهره برداری از منابع نفتی آغاز گردید و با ورود انبوه کارگران و تاسیس جاده و تاسیسات ساختمانی، پوشش حفاظتی روز به روز ضعیف شد و هر روز به بهانه های گوناگون مدیران حفظ  محیط زیست چشمان خود را بر تخریب زیستگاه و شکار غیر قانونی گونه ها و از جمله اوریکس عربی بستند.

 

بر اساس برآورد سازمان یونسکو تعداد اوریکس عربی در این زیستگاه از 450 سر در سال 1996 به 65 سر در سال 2007 کاهش یافته و تنها 4 جانور بالغ و قادر به زادآوری برجای مانده بودند. و این فاجعه در کشوری روی داد که پیشرو در پایش محیط طبیعی خلیج فارس بوده و هر سال کمک های زیادی به سازمان های جهانی حفظ محیط زیست و حیات وحش جهان می کند.

در کتاب راهنمای پستانداران ایران نگاشته ی آقایان هرینگتون و دره شوری در سال 1355 در صفحه ی 16، منطقه های چهارگانه ی کشور با مساحت آنها به تصویر کشیده شده که اندک مقایسه با وضعیت فعلی این منطقه ها، تامل برانگیز خواهد بود:

 

پارک ملی گلستان ( با در نظر گرفتن منطقه ی قرخود ): 125895 هکتار

البرز مرکزی: پارک ملی؛ 56250 هکتار، منطقه حفاظت شده؛ 332126 هکتار، اثر طبیعی ملی؛ 11000 هکتار

پارک ملی بمو: 48075 هکتار

پارک ملی کویر: 790625 هکتار

موته: حفاظت شده؛ 159200 هکتار، پناهگاه حیات وحش؛ 132720 هکتار

شاه کوه ( نجف آباد اصفهان ): 26600 هکتار حفاظت شده

سیاه کشیم ( گیلان ): 6701 هکتار پناهگاه حیات وحش

بزمان: 324688 هکتار حفاظت شده

لیسار ( جنگلی گیلان ): 312500 هکتار حفاظت شده

کلاه قاضی: 48683 هکتار پناهگاه حیات وحش

بیجار: 72640 هکتار حفاظت شده

ارژن: 65750 هکتار پارک ملی

گنو: 81230 هکتار پارک ملی

لار: 73500 هکتار پارک ملی

 

نگاهی به نقشه ی رنگی نکات نه چندان خوشایندی را آشکار می کند: در آن روزگار در منطقه ی قشم، پارک ملی حرا  85686 هکتار وسعت داشته و منطقه ی گنو پارک ملی بوده است. کل زیستگاه کویر، پارک ملی به حساب می آمده و وسعت زیادی از البرز مرکزی نیز از پوشش قانونی پارک ملی برخوردار بوده است. زیستگاه هایی چون موته و بیجار تا به این حد آب نرفته و شاه کوه نجف آباد اصفهان و بزمان بلوچستان از نقشه حذف نگردیده بود.

نکته ی مهم این که در آن روزگار، لار به تمام معنی لار بوده و کسی برای تنها 50 پازن آن با استفاده ار نمایه هایی چون سرگین، برآورد زیستگاه (در کنار خیل متخلفان) نمی کرد.

اکنون، تنها در محدوده ی البرز شمالی در نوشهر به اذعان محیط زیست دو شرکت پیمانکار قطع درخت به فعالیت مشغول اند و قشمت جلگه ای لیسار واگذار شده و باقی آن را هم مردم نابودکرده اند. شاید کسی به حق مدعی گردد که اکنون پوشش و اشراف محیط زیست بر مناطق بیشتر بوده و نواحی بیشتری در ید توانای “پردیسان” قرار گرفته است. اما، هرچند افزایش جمعیت و به دنبال آن  پدید آمدن جوامع شهری و روستایی بیشتر، در هر کشوری خواسته و یا ناخواسته زیستگاه های طبیعی را به قهقرا می برد، ولی در جهان متفق القول اند که پدیده ی “پارک های ملی کاغذی” تنها در کشورهایی چون اتیوپی و و موزامبیک روی می دهد.

پی نوشت: در آخرین دهه های قرن نوزدهم که آفتاب هیچگاه در قلمرو بریتانیای کبیر غروب نمی کرد، در کشور بولیوی در آمریکای جنوبی کودتا شد و دیکتاتور جدیدی بر گرده ی مردم سوار شد. از قضا جناب ایشان از سفیر کبیر ملکه ی بریتانیای کبیر و امپراتریس هندوستان و سرزمین های ماورای بحار برای شرکت در جشنی دعوت نمود و در حین مراسم به جناب سفیر تکلیف کرد که حتما باید دست معشوقه مرا ببوسی. جناب سفیر که از یکی از خاندان های کهن نجبای انگلیس یود این امر را رد کرد. ژنرال غضبناک شد و دستور داد سفیر بریتانیا را برهنه بر خری سوار کرده و در شهر بگردانند.

خبر این ننگ به سرعت برق و باد به گوش ملکه ویکتوریا رسید و به تندی فرمان تشکیل کابینه را داد. در جلسه ی وزرا، پیشنهاد بمباران و بلوکه نمودن بنادر بولیوی داده شد، ولی نخست وزیر گفت که در جنگ چند سال پیش بولیوی با پرو، بنادر بولیوی تسخیر شده و این کشور اکنون فاقد مرز دریایی و ساحل است و امکان حمله ی ناوگان بریتانیا وجود ندارد. ملکه به قدری خشمناک شد که برخاست و با قیچی، بولیوی را از نقشه ی دیواری کابینه برید و بر زمین انداخت.

اکنون که چوب حراج به زیستگاه ها زده شده، خوب است تمامی “کتاب های ضاله” چون راهنمای پستانداران ایران، همچنین شناسنامه های مناطق نابود گردد و محدوده ی آن ها هم از روی نقشه ها قیچی شود! و البته فکری نیز برای کارشناسان قدیمی سازمان کنند… .