گرین بلاگ – تازه‌ترین مطالب وبلاگستان محیط زیست

این محیط ‌زیستی‌های احساساتی؟!

عباس محمدی- سبزپرس

در بیشتر نشست‌هایی که طرفداران محیط زیست با مدیران بخش‌های عمران دارند، یکی از ترجیع‌بندهای گفتار ساخت و سازگرایان این است که «شما طرفداران محیط زیست، با موضوع‌های اجتماعی احساساتی برخورد می‌کنید!» از آن‌جا که این گونه سخنان بسیار تکرار و “احساسات” بیچاره(!) بدل به دشنام شده است، بسیاری اوقات افرادی از درون طیف مدافع حفظ هوا و آب و خاک هم به دوستان خود سفارش می‌کنند که «مراقب باشید، احساس بر عقل‌تان چیره نشود!»

گویا، این اصالت قائل شدن به “عقل” یکی از دستاوردهای مدرنیزاسیوندر ایران است؛ مدرنیسمی که فن‌سالاری، ریاضیات، فیزیک، علم توپخانه، و ماشین را در فرهنگ غرب دید، اما مدرنیته را که سبب‌ساز توسعه‌ی فنی و در واقع بن‌مایه‌ی پیشرفت مادی غرب بود، ندید(1). مدرنیته، شیوه‌ی نگریستن منتقدانه، چالش‌برانگیز، شکاکانه، و نوجویانه به جامعه و محیط اطراف بوده است. این صفت‌ها، بیشتر با دنیای حسی انسان – و نه عقل “دو دو تا چهار تا” – سر و کار دارد، چرا که مرزشکن است و در خود جوهر ماجراجویی، شور، و عشق را دارد.

در فرهنگ کهن ایران، به‌ویژه در عرفان ایرانی، عقل در برابر عشق ارجی ندارد و فرهنگ ما سرشار از مضمون‌هایی مانند این است که عطار می گوید: خرد گنجشگ دام ناتوانی است/ ولیکن عشق سیمرغ معانی است، یا مانند این که حافظ می‌سراید: قیاس کردم و تدبیر عقل در ره عشق/ چو شبنمی است که بر موج می‌کشد رقمی، و نیز این که: خصلت از عشق جوی، نی ز عقل/ تا که خالص شوی چو زر خِلاص. در غرب هم چنین نبوده که عقل یا واقعیت‌های عینی همیشه راهنمای جامعه به سوی سعادت فرض شود. در دوران مدرن، مثلا در اواخر سده‌ی نوزدهم، نظریات فراوانی در کشورهای اروپایی پدید آمدند که سیاست عقل را، در مقابل احساس، در زندگی انسانی به مبارزه خواندند. حتی جامعه شناسی چون ماکس وبر که عقلانیت را نیروی عمده‌ در زندگی اجتماعی می‌دید، از نتایج آن در گسترش بی‌رحمانه‌ی بوروکراسی و «افسون زدایی» از جهان نگران بود. متفکر معاصر او، پاره‌تو، معتقد بود که عقل در جامعه نقش کوچکی بازی می‌کند و جامعه به طور عمده از سوی احساس‌های درونی هدایت می‌شود(2). متفکرانی مانند ریچارد رورتی نیز  دو سنت عقل‌گرایی و احساس‌گرایی در فلسفه‌ی غرب را متضاد ندانسته و آشتی این دو را در اجتماعی دموکراتیک و انسانی ممکن دانسته‌اند(3).

نه‌تنها در طول تاریخ گذشته‌ی بشر، احساساتی همچون غریزه‌ی بقا، حرص، و لذت برتری جویی، بخش عمده‌ی رویدادهای بزرگ مانند تشکیل طبقه‌های اجتماعی، قانون‌گزاری، شکل‌گیری خاندان‌های حکومتگر، و جنگ‌ها را پدید آورده، بلکه حتی در امروزی‌ترین جامعه‌ها، بیشتر جلوه‌های فرهنگ جاری، ریشه در احساس دارند. در مبارزه‌های انتخاباتی که جایگزین نبردهای خونین گذشته شده، در مسابقه‌های ورزشی، در تفریح‌ها، در کارهای خیریه، در هنر، در کامجویی جنسی، و بسیاری از دیگر جنبه‌های زندگی روزانه، موتور محرک انسان همانا شور و حسی درونی است که با عقل و عدد و رقم قابل ارزیابی نیست. خواندن سرودهای میهنی، برافراشتن و تکان دادن پرچم، هلهله کردن‌ها، فریادهای شادمانه، غرق شدن در جذبه‌ی سخن‌رانی سخنوران زبردست، و بیخود شدن به گاه شنیدن موسیقی دریا و جنگل و سالن کنسرت، یا سرمستی در خلوت شبانه که در این رویدادها و رفتارها به چشم می‌خورد و کلیت زندگی را شکل می‌دهد، همانا با عالم حس سر و کار دارد. تا جایی که می‌توان گفت در واقع، هر آن‌چه که محاسباتی است، در خدمت ارضای احساسات است!

ترجمان تراژیکومیک عقل‌گرایی در میان متخصصان و فن‌سالاران ایرانی، اعتقاد بی چون و چرا به کارایی علم ابزاری است در سعادتمند ساختن جامعه، بی اعتنا به مردم و دانش مردمی و سرزندگی جامعه و محیط زیست. این اعتقاد، آن‌گاه که با حیله‌گری‌های پول‌پرستانه و زمینه‌چینی برای برداشتن سهم هرچه بزرگ‌تری از کیک درآمدهای ملی توام شود، حاصل همانا به کار گرفتن مشتی محفوظات فرموله خواهد شد برای “ساختن” کل کشور… ، و تبدیل سرزمین به کارگاه ساختمانی، و قالب کردن جاده و شهرک و سد به عنوان نشانگان پیشرفت. در این سپهر اندیشگی، مهم نیست که جاده، کجا را به کجا وصل می کند و چه منطقه‌ای را از چه منطقه‌ای جدا می‌کند؛ مهم نیست که چگونه زندگی‌ای در آن شهرک جاری است؛ و اهمیتی ندارد که آن سد، خروش سرزنده‌ی رودی را خاموش می‌سازد. مهم این است که متخصصان “عاقل”، ساخت آن‌ها را تایید کرده‌اند.

طنز تلخ قضیه آن جا است که این عقل‌گرایان، همیشه با شور و ذوق فراوان از دستاوردهای خود سخن می‌گویند، و هنگام زدن کلنگ پروژه، یا در مراسم آیینی افتتاح، با احساسات فراوان لاف “پیروزی بر طبیعت” و غرورآفرین بودن کار را می‌زنند، و از تمام امکانات رسانه‌ای برای تهییج احساسات مقام‌های رسمی و توده‌ی مردم سود می‌جویند. در واقع، آنان نیز با عمل خود نشان می‌دهند که احساسات اگر نیروی برتر پیش‌برنده‌ی جامعه هم نباشد، دست‌کم هم‌تراز عقل، در شکل‌دهی اجتماع و فرهنگ نقش دارد.

برای آن که مثالی در ارتباط با تحقیر نامیمون احساسات دوستداران طبیعت و میراث فرهنگی از سوی “عقل‌گرایان” وطنی (و تسلیم نسبی این گروه به آن تلقی مزورانه) به دست دهم، اشاره می‌کنم به دو نشست منتقدان سد سازی در دانشگاه صنعتی شریف در اول خرداد 91 و 29 اردیبهشت 92 (هر دو به مناسبت روز ملی حمایت از رودخانه‌ها)؛ به یاد دارم که در نشست سال 91 علیرضا دائمی و هدایت فهمی از مدیران و مشاوران بخش آب در وزارت نیرو، و در سال 92 عبدالرحیم صلوی تبار مشاور مدیر عامل شرکت سدسازی مهاب قدس، سخنانی با این مضمون داشتند که «نباید به پیامدهای سدسازی با دید احساسی برخورد کرد». در هر دو مورد، من (شاید کمی برافرخته و احساسی!) اعتراض کردم که چگونه می‌توان بی‌خانمان شدن صدها هزار نفر، نابودی صدها هزار درخت قدیمی، به زیر آب رفتن صدها هزار هکتار مرتع، غرق شدن ده‌ها محوطه‌ی تاریخی، خشک شدن تالاب‌ها، و دیگر فاجعه‌های ناشی از سدسازی را دید و احساساتی نشد؟!

یک نمود دیگر احساسات در هر دو برنامه‌ی یادشده، این بود که بسیاری از حاضران در سالن همایش با شنیدن پاره‌ای سخنان منتقدان سدسازی، به نشانه‌ی همدلی کف می‌زدند.  دکتر علم الهدی از استادان دانشگاه شریف، که دل با دوستداران محیط زیست هم دارد، در هر دو سال تذکر داد که بهتر است «در این محیط علمی احساساتی نشویم و به جای دست زدن یا انتقاد تند، صحبت علمی کتیم و راه حل نشان دهیم». در این‌جا، از آن استاد گرامی اجازه می‌خواهم که بگویم اشکال در احساسی بودن (و یا علمی بودن) عملکردها نیست؛ اشکال در وارونه کردن بعضی واقعیت‌ها، در نادیده گرفتن بعضی دیگر، در پایمال ساختن حقوق گروه‌های بزرگی از مردم و بخش‌هایی گسترده از سرزمین، و در سوء استفاده از عقل و حس برای سودجویی‌های غیرمشروع و “محیط زیست بر باد ده” است. حساس بودن به تخریب‌های طبیعت، و احساساتی شدن در برابر شکوه و زیبایی طبیعی، نه یک ایراد بلکه حسنی است که باید در تشویق و ارتقای آن کوشید.

 

پی‌نوشت

1) در مورد فروکاستن مدرنیته به مدرنیزاسیون در ایران، نگاه کنید به: فصل ششم از کتاب علی میرسپاسی با عنوان دموکراسی یا حقیقت.

2) نگاه کنید به: فصل هشتم کتاب منتقدان جامعه، نوشته ی تام باتامور، ترجمه‌ی محمد جواهر کلام.

3) میرسپاسی، همان، فصل دوم

Read More →

نمایش فیلم تاب آب و گفتگو پیرامون شعار روز جهانی محیط زیست 2013 را در تاریخ 20 خ

گروه دیده بان کوهستان به مناسبت روز جهانی محیط زیست نشستی در روز 20 خرداد 1392 از ساعت 18 تا 20 برگزار می‌کند.

در این نشست ابتدا فیلم تاب آب ساخته مانی میر صادقی با موضوع اکوسیستم و تنوع زیستی تالاب‌ها به نمایش درمی‌آید و پیرامون آن گفتگو می‌کنیم. در بخش دوم شعار روز جهانی محیط‌زیست 2013 یعنی “بیاندیش، بخور، صرفه جویی بکن” معرفی می‌شود و درباره آن پیشنهاد می‌دهیم.

حضور برای علاقه مندان آزاد است، لطفا وقت شناس باشید.

 

نشانی: تهران، خیابان انقلاب، جنب لاله زارنو، شماره590، طبقه4، واحد12

Email: iranmountainwatch@gmail.com

Join us to protect Mountains

Iran Mountain Watch

Read More →

بیاندیش، بخور، صرفه‌جویی کن

” بیاندیش، بخور، صرفه‌جویی کن” موضوع امسال جشن­ های روز جهانی محیط زیست است. ” بیاندیش، بخور، صرفه‌جویی کن” کمپینی است برضد زباله ­های مواد غذایی و کمبود غذا، که شما را به کاهش اثرات خود بر طبیعت و محیط ­زیست تشویق می­­ کند.

مطابق با آمارهای سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد (FAO)، هر سال 1.3 بیلیون تن مواد غذایی تبدیل به زباله می­شوند. این مقدار برابر با (معادل) همان مقدار تولید شده در کل کشورهای جنوب صحرای آفریقا است. در همان زمان از هر 7 نفر 1 نفر در جهان گرسنه به رختخواب می روند و هر روز بیش از 20000 کودک زیر 5 سال از گرسنگی می میرند.   

با توجه به این عدم توازن عظیم در شیوه زندگی و اثرات مخرب حاصل بر محیط زیست، موضوع امسال ” بیاندیش، بخور، صرفه‌جویی کن” شما را تشویق می کند که نسبت به اثرات محیط زیستی انتخاب غذایی تان آگاه تر شوید و به شما قدرت و اختیار می دهد که تصمیمات آگاهانه تری بگیرید.

در حالی که سیاره زمین در حال تلاش است برای ما، تا منابع کافی برای حفظ و بقای 7 بیلیون نفر فراهم کند ( در حال رشد تا 9 بیلیون نفر در سال 2050)، FAO تخمین می زند که یک سوم تولیدات غذایی جهانی به زباله (پسماند) تبدیل شده یا از بین می رود. پسماند غذایی منابع طبیعی را میزان عظیمی تخلیه می کند و موجب ایجاد اثرات محیط زیستی منفی می شود.

کمپین امسال شما را به اقدام از خانه خود تشویق می کند و سپس شاهدی است بر قدرت تصمیم گیری های جمعی شما و دیگران، که موجب کاهش پسماندهای مواد غذایی، صرفه جویی پول، به حداقل رساندن اثرات محیط زیستی تولید مواد غذایی و مؤثرتر شدن فرآیند تولید مواد غذایی می شود.

اگر غذا تبدیل به زباله (پسماند) شود، این به آن معنا است که هم چنین تمامی منابع و هزینه های به کار رفته در تولید تمامی مواد غذایی از بین رفته اند. به عنوان مثال، برای تولید 1 لیتر شیر حدود 1000 لیتر آب و حدود 16000 لیتر آب برای تأمین مواد غذایی یک گاو به منظور تهیه همبرگر مصرف می شود. تأثیر انتشار گازهای گلخانه ای از خود گاوها، و در سراسر زنجیره تأمین مواد غذایی، همه در نهایت ناچیز و جزیی هستند، وقتی ما غذا را هدر داده و به زباله تبدیل می کنیم.

در حقیقت، تولید جهانی غذا 25%  تمامی زمین­ های قابل سکونت، 70% مصرف آب شیرین، 80% جنگل زدایی و 30% انتشار گازهای گلخانه ای  را در بر می گیرد. آن بزرگترین عامل از بین برنده تنوع زیستی و تغییر کاربری زمین است.

بنابراین تصمیم گیری آگاهانه، به این معنی است که به عنوان نمونه شما بصورت هدفمند غذاهایی را انتخاب می کنید که کمترین اثرات محیط زیستی را دارند، مثل غذاهای ارگانیک که در فرآیند تولیدشان از مواد شیمیایی استفاده نمی شود.

بنابراین بیاندیشید پیش از آن که بخورید و به حفظ محیط زیستمان کمک کنید.

منبع: www.unep.org

ترجمه: مریم عطاریه

Read More →

تقویم دکا در سال 1392

گروه دیده بان کوهستان هر ساله برنامه های گوناگون مناسبتی، آموزشی و پژوهشی را انجام می داده است. این گروه به دنبال درخواست دوستان و متقاضیان برای تنظیم و انتشار یک تقویم یک ساله، در بهار 1392 تقویم پیوست را تهیه کرده است.
البته این نسخه ابتدایی است و احتمال افزوده شدن برنامه هایی دیگر یا تغییر اندک در شرایط برنامه های فعلی وجود دارد. لطفا برنامه هایی را که مایل به شرکت در آن هستید، پیشاپیش با ارسال به ایمیل دکا مشخص کنید. همچنین از پیشنهاد و مشارکت شما برای تکمیل و یا برگزاری بهتر تقویم در چهارچوب اهداف و روش های دیده بان کوهستان استقبال می کنیم.
Email: iranmountainwatch@gmail.com

Read More →

روز جهانی محیط زیست نزدیک است!

دوستان کوه‌نورد و طبیعت‌دوست را به تدارک برنامه‌هایی به مناسبت روز جهانی محیط‌زیست (5 جون / 15 خرداد) فرا می‌خوانیم.

مطابق آن‌چه که در تارنمای یونپ (برنامه‌ی محیط زیست ملل متحد) آمده، روز جهانی محیط زیست رویدادی سالانه است با هدف بدل شدن به بزرگ‌ترین و گسترده‌ترین مراسم محیط زیستی. فعالیت‌های مرتبط با روز جهانی محیط زیست، در حوالی 5 جون توسط همگان و در همه‌جا انجام می‌پذیرد.

روز جهانی محیط زیست، از سال 1972 وارد تقویم شده و یکی از مهم‌ترین بهانه‌های سازمان ملل برای برانگیختن آگاهی زیست‌محیطی و تشویق به انجام اقدام‌های سیاسی مرتبط است.

یونپ از طریق روز جهانی محیط زیست، می‌تواند مسایل زیست‌محیطی را شخصی‌سازی کند، و کمک کند که نه تنها همه به مسوولیت خود پی ببرند، بلکه توان خود را در بدل شدن به عامل‌های حمایت از  توسعه‌ی پایدار و عادلانه دریابند.

کارهایی مانند پاک‌سازی محله یا مناطق طبیعی، خودداری از به کاربردن کیسه نایلون، کم کردن پسماندها، تفکیک زباله، جلوگیری از  دورریز خوراک‌ها، پیاده‌روی یا استفاده از دوچرخه برای رفتن تا محل کار، و تشویق دیگران به این گونه کارها، از فعالیت هایی است که می‌توان انجام داد.

شعار امسال روز جهانی محیط زیست ” بیاندیش، بخور، صرفه‌جویی کن” است. هدف، ترغیب مردم است به کمتر دور ریختن مواد غذایی، و تشویق آنان به کمتر کردن “رد پای اکولوژیک” . کارهایی را که انجام خواهید داد، برای تارنمای یونپ بفرستید (اینجا).

Read More →

خبرنامه‌ی انجمن دوستداران دماوندکوه

این خبرنامه را می توانید در تارنمای انجمن ببینید.

همچنین، فراخوان طراحی پوستر روز ملی دماوند را در اینجا ببینید.

Read More →

22 می، 1 خرداد روز جهانی تنوع زیستی

آب برای زندگی ضروری است. هیچ موجود زنده ­ای بر روی کره زمین نمی ­تواند بدون آب زنده بماند. آب شرط لازم  برای سلامت و رفاه انسان و هم ­چنین برای حفاظت از محیط ­زیست است.

موضوع آب و تنوع ­زیستی هم­ زمان با تعیین سال 2013 از سوی سازمان ملل متحد، به عنوان سال بین المللی همکاری های آب انتخاب شد. آب و تنوع ­زیستی موضوع روز بین ­المللی تنوع ­زیستی (IDB) در سال 2013 است. تعیین موضوع آب برای روز بین ­المللی تنوع­ زیستی در سال 2013، برای اعضای کنوانسیون تنوع ­زیستی (CBD) و جامعه فرصت بزرگی را به منظور ارتقا آگاهی درباره این موضوع حیاتی و افزایش اقدامات مثبت پیرامون آن فراهم می­سازد.

دوره 2015 – 2005 دهه­ی بین ­المللی اقداماتی پیرامون موضوع «آب برای زندگی» است.

«آب و تنوع ­زیستی»

یونسکو به عنوان نماینده و هدایت­ کننده این برنامه و به منظور ارتقا جشن­ های جهانی و کمک به ارتقا آگاهی پیرامون مسایل مهم پیش ­روی مدیریت آب، انتخاب شده است.

آب زندگی را بر روی کره زمین حفظ می­ کند. آب برای تمام مردم حیاتی است و در نهایت راه ما را در زندگی تعیین می­ کند. در حال حاضر تهیه و حفظ آب برای نیاز های مردم اطراف جهان به عنوان یک چالش عمده برای توسعه پایدار در بسیاری از مناطق هم در کشورهای توسعه یافته و هم در حال توسعه شناخته شده است. اکوسیستم ­های جهان ما، به ویژه جنگل ­ها و تالاب ­ها، آب تمیز در دسترس جوامع انسانی را تضمین می­کنند.

تالاب ­ها می­ توانند به کاهش خطرات ناشی از جاری شدن سیل کمک کنند. بازیابی خاک می ­تواند فرسایش و آلودگی را کاهش داده و آب قابل دسترس برای محصولات کشاورزی را افزایش دهد. مناطق حفاظت شده می­توانند به تأمین آب شهرها کمک کنند. اما این­ها تنها نمونه­ های کوچکی هستند که نشان می­دهد چگونه مدیریت اکوسیستم ­ها می­توانند به ما در حل مشکلات مربوط به آب یاری برسانند.

مدیریت آب – منبع تمامی حیات بر روی کره زمین – نیازمند مشارکت است. طرح راهبردی برای تنوع زیستی 2020-2011 شامل راه­حل­ های مسأله مدیریت آب می­باشد.

ترجمه: مریم عظاریه

منبع: https://www.cbd.int

Read More →

سالبه به انتفای موضوع!

این اصطلاح را در جاهایی به کار می‌برند که گفتگو از تاثیر یا ویژگی ها یا لازمه‌های چیزی است که دیگر وجود ندارد، و سودی از آن گفت و شنید متصور نیست. برای مثال، اگر از این بگوییم که خوب است آقای الف با دیگران به زبانی خوش سخن بگوید، اما خود آقای الف بمیرد، در این صورت قضیه “سالبه به انتفای موضوع” می‌شود.

نشانه‌های بسیاری به چشم می‌آید که در دهه‌های اخیر، به ویژه در هشت سال گذشته، گرایشی قوی در میان مدیران کشور وجود داشته که قضیه‌ی محیط زیست و “مانع بودن آن برای توسعه” را حل نهایی کنند. انحلال شورای عالی محیط زیست، راه‌سازی و عملیات اکتشاف نفت و‌ کشیدن خط‌های انتقال نیرو و گاز و نفت در منطقه‌های حفاظت شده، مجاز شمردن و بلکه تشویق عملیات معدن‌کاوی در این گونه منطقه‌ها، کم کردن بودجه‌ی سازمان حفاظت محیط‌زیست (که کل آن، کمتر از یک چهلم اعتبار 3500 میلیارد تومانی پیش‌بینی شده برای سد بختیاری است!)… و اینک مجاز شمردن هرگونه احداث واحدهای تولیدی کشاورزی، صنعتی و معدنی بدون نیاز به گرفتن مجوز “تغییر کاربری” توسط مجلس، چندتایی از این نشانه‌ها هستند.

مدیران ما، برخلاف گرایش همگانی در جهان امروز که دست‌کم در تصویب قانون و مقررات، روز به روز بیشتر بر حفظ محیط زیست و ارتقای وضع آن تاکید می‌کنند، رودربایستی را کنار گذاشته و می‌خواهند کاری کنند که هیچ چیز مانع عملیات به اصطلاح عمرانی‌شان نشود و اصلا قضیه ی محیط زیست سالبه به انتفای موضوع شود! ایشان، ابتدا موضوع حیاتی و چندجانبه‌ی محیط زیست را به  “چند تا گورخر یا چهار تا درخت” تقلیل می‌دهند، سپس یک عبارت میان‌تهی “رعایت ضوابط محیط‌زیستی” به مصوبه‌های خود می‌افزایند، و در آخر دستور یورش به هرجا را که بخواهند برای “عمران و توسعه” صادر می‌کنند.

یادداشت تامل برانگیز محمد درویش را درباره‌ی «تیر خلاص» مجلس به عرصه‌های کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست در خبر آنلاین بخوانید.

Read More →

روز ملی حمایت از رودخانه ها، و موضوع بازده نیروگاه ها

عباس محمدی- سبزپرس  niroga

پس از “مهار آب”، بزرگ‌ترین توجیه سدسازی در ایران، تامین برق است. از آن‌جا که کشور ما دارای یکی از بزرگ‌ترین منابع گازی و نفتی جهان و دارنده‌ی پتانسیل بسیار بالا برای تولید برق از نیروی خورشید است، جا دارد که موضوع تامین برق از سد مورد بررسی جدی قرار گیرد. اهمیت این امر از آن جا است که نه تنها به نظر طرفداران محیط‌زیست و مدافعان حقوق بشر، در کمتر رشته‌ای همچون صنعت سدسازی، «بی احترامی به زمین و بی اعتنایی به زیست‌بوم‌ها و نادیده گرفتن حقوق اکثریت به ویژه، حقوق جامعه‌های بومی» به چشم می‌آید(1)، بلکه حتی سدسازانی که فقط قایل به رعایت یک اصولی هستند، می‌گویند: «سدها سهم قابل توجه و مهمی در توسعه‌ی بشری داشته‌اند [اما همچنین موجب شده‌اند که] در بسیاری از موارد، هزینه‌های غیر قابل قبول و اغلب غیرضروری … به ویژه در زمینه‌ی مسایل اجتماعی و اقتصادی از سوی مردم جا‌به‌جاشده، جوامع پایین‌دست، مالیات‌دهندگان و محیط‌زیست پرداخت» شود(2).

سرانه‌ی مصرف انرژی در ایران، بسیار بالاتر از میانگین جهانی است؛ شماری از محافل، این سرانه را حدود سه برابر میانگین جهانی(3) هم می‌دانند، اما رقم دقیق‌تر سرانه‌ی مصرف انرژی در ایران باید در حدود شصت درصد بالاتر از میانگین جهانی باشد. البته، شاخص “شدت انرزی” یعنی مقدار انرژی مصرف شده برای افزایش تولید ناخالص داخلی، در ایران برای مثال بیش از چهار برابر شدت انرژی در آمریکا و بیش از شش برابر شدت انرژی در ژاپن است. همچنین در مورد مصرف بنزین خودروها، اگر مصرف سوخت کل کشورهای صنعتی را بر تعداد خودرو های آن‌ها تقسیم کنیم، به ازای هر  خودرو در اروپا روزانه 2 لیتر و در آمریکا 4 لیتر بنزین مصرف می شود، اما اگر این ضرب و تقسیم ساده را درخصوص کشور ایران صورت دهیم به رقم مصرفی 11 لیتر در روز برای هر خودرو خواهیم رسید(4). با این مصرف بالا، طبیعی می‌نماید که دل‌سوزان پیشرفت اقتصادی کشور، باید به جای سدسازی و عرضه‌ی بیشتر انرژی، به اصلاح روند مصرف انرژی روی بیاورند.

 

یکی از بخش‌هایی که لازم است بهینه‌سازی مصرف انرژی را نخستین اولویت خود بداند، بخش نیروگاه‌های کشور است که زیرمجموعه‌ی همان وزارتخانه‌ی متولی سدسازی است. متوسط بازده نیروگاه‌های گازی (نسبت برق خروجی به حرارت مصرف شده)، برابر آمارهای موجود تا سال 1387، حدود 26 درصد (کمتر از نصف بازده متوسط نیروگاه‌های سیکل ترکیبی جدید جهان)، و هدر رفت برق در شبکه‌ی توزیع و انتقال ایران 21 درصد (حدود سه برابر میانگین جهانی) بوده است(4).حمدالله محمدنژاد، معاون مهندسی وزارت نفت هم در سال 1388 گفته بود که «راندمان نیروگاه‌ها در ایران بسیار پایین است… و اگر بتوانیم وزارتخانه‌های نفت و نیرو را مهار کنیم، 75 درصد مشکل کشور در بخش مصرف انرژی حل می‌شود»(5). محمدنژاد، همچنین گفته بود که روزانه 40 تا 42 میلیون مترمکعب گاز (حدود ده میلیون مترمکعب بیشتر از کل مصرف گاز روزانه در کشور ترکیه) در سر چاه‌های نفت می‌سوزد که ارزش سالانه‌ی آن چهار و نیم میلیارد دلار است.

اما گویا این معاون وزیر از معجزه‌ای که ناگهان در نیروگاه‌های کشور رخ داده(!) خبر نداشته است، زیرا یک معاون دیگر (مهندس بهزاد) گفته بود که «میانگین راندمان نیروگاهای کشور 36.6 درصد است که این مقدار از راندمان نیروگاه‌های آمریکا، انگلیس، کانادا و چین هم بیشتر است». این ادعا به اندازه‌ای غیرواقعی می‌نماید که حتی در تارنمای شرکت دولتی توانیر (شرکت تولید و انتقال نیروی ایران) که آن را نقل کرده، آمده است: «آیا کشورمان به یک غول صنعتی تبدیل شده که می‌توانیم بگوییم راندمان نیروگاه‌هایمان از یک‌سری کشورهای پیشرفته‌ی صنعتی هم بیشتر است؟… این ادعا غیرمنطقی به نظر می‌رسد»(6). عماد حسینی، مخبر کمیسیون انرژی مجلس نیز گفته است که راندمان برخی نیروگاه‌های جهان، در این چند سالی که ایران در این خصوص هیچ گونه تلاشی نکرده، به 60 تا 70 درصد رسیده است(7). اما آقای بهزاد همچنان بر بیشتر شدن بازده نیروگاه‌های کشور تاکید داشته و در خردا د 1390 در گفتگو با ایرنا، راندمان نیروگاه‌های ایران را 39 درصد، و 1.5 درصد بیشتر از میانگین جهانی اعلام کرد.

ادعای بالاتر رفتن بازده نیروگاه‌های کشور از میانگین جهانی دور از واقعیت می‌نماید، همچنین به این دلیل ساده که در بزرگ‌ترین صنعت ایران که تولید آن مستقیما به دست مردم می‌رسد و قابل ارزیابی است (خودروسازی) محصولاتی مانند پژو بیش از دو برابر مشابه‌های فرانسوی خود ، و وانت‌های نیسان حدود سه برابر وانت‌های امروزین ژاپنی سوخت مصرف می کنند. مضاف بر این که تحریم‌های اقتصادی- سیاسی موجب شده که در عمل روزآمد شدن نیروگاه‌ها ممکن نباشد؛ برای مثال، اینورترهای بزرگ نیروگاهی قابل ورود به کشور نیستند. حال، چگونه ممکن است که نیروگاه‌ها که بسیاری از آن‌ها عمر چند ده ساله دارند و بیشتر آن‌ها با فناوری چندین سال پیش در مکان‌های دور از دسترس کار می‌کنند و ارزیابی کارایی آن‌ها به دست مردم ساده ممکن نیست، به چنین پیشرفتی دست یافته باشند؟!

اما، بر فرض محال که ادعای آقای بهزاد درست باشد و امروزه، نیروگاه‌های ایران با بازده 39 درصد کار کنند، بد نیست که جستجویی کنیم و ببینیم نیروگاه‌های جهان چگونه‌اند. پژوهش اکوفیس(8)، حکایت از این می‌کند که در فاصله‌ی 2006 تا 2008 در مجموعه کشورهای استرالیا، چین، فرانسه، هند، آلمان، ایالات متحده‌ی آمریکا، کره‌ی جنوبی، انگلستان، ایرلند، دانمارک، سوئد، فنلاند، و نروژ که روی هم حدود 67 درصد برق حاصل از سوخت‌های فسیلی را تولید می‌کنند، بازده نیروگاه‌های گازی 48 درصد و نیروگاه‌های مواد نفتی 39 درصد است. در میان این کشورها، بازده نیروگاه‌های گازسوز انگلستان 52 درصد و بازده کلی نیروگاه‌های سوخت فسیلی این کشور، 44 درصد (بیش از دیگران) بوده است. تردیدی نیست که پس از سال 2008 تا به امروز، این بازده بالاتر هم رفته است. نکته‌ی در خور توجه این که نیروگاه‌های گازی، نسبت به نیروگاه‌های مواد نفتی، استعداد بهینه شدن بیشتری دارند و از آن‌جا که کشور ما دارنده‌ی دومین ذخیره‌ی بزرگ گاز جهان است، منطق حکم می‌کند که نیروگاه‌های سوخت فسیلی‌مان بیشتر گازی و با بازده بالاتر از آن‌چه که آقای بهزاد گفته‌اند، باشد.

نکته‌ی مهم دیگر این که بنا بر اطلاعات وزارت محیط زیست آلمان، امروزه، نیروگاه‌هایی با بازده 90 درصد هم ساخته شده است؛ نیروگاه‌های معروف به CHP (تولید برق و حرارت توامان) به این بازدهی رسیده‌اند. به علاوه، در این نوع نیروگاه‌ها، تولید گازهای گلخانه‌ای، حدود 34 درصد کمتر از نیروگاه‌هایی است که برق و حرارت جداگانه تولید می‌کنند. انواع mini CHP که قابلیت نصب در مجتمع‌های مسکونی، کارخانه‌ها، ورزشگاه‌ها و مانند آن را دارد، هدررفت انرژی را هم در شبکه‌ی توزیع و انتقال به نزدیکی صفر رسانده‌اند(10). حتی در آمریکا، که شرکت‌های بزرگ تولیدکننده‌ی برق به خاطر قدرت خود و حمایت‌های مالیاتی تمایلی به روزآمد شدن ندارند، نمونه‌هایی از نیروگاه mini CHP مثلا در پالایشگاه اکسون موبیل تگزاس، ساخته شده و کار می‌کند که بازده آن 88 درصد است(11).

در پایان، می‌پرسیم در حالی که نسبت ظرفیت نصب شده‌ی برق آبی به کل تولید برق کشور، زیر ده درصد است و از این ظرفیت هم به دلیل نوسان ‌زیاد رودخانه‌های ایران و همچنین به علت تغییرات اقلیمی نمی‌توان به صورت کامل استفاده کرد، چرا همچنان سد ساخته می‌شود و یکپارچگی زیست‌محیطی و اجتماعی سرزمین‌مان مورد یورش قرار می‌گیرد؟! پاسخ، شاید همانی باشد که در مورد آمریکا گفته شد؛ شرکت‌های بزرگ سدسازی، به محافل قدرت و تصمیم گیری بسیار نزدیک‌اند، از حمایت‌های مالیاتی و تعرفه‌ای برخوردارند، و به مردم پاسخ‌گو نیستند. جمع “متخصص” و کوچک، اما بانفوذ سدسازان به راحتی می‌تواند به درون اتاق‌های وزارت نیرو راه یابد، اما کشاورزان و عشایر و ماهی‌گیران و بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خانمان شده‌ها از سدسازی، کجا می‌توانند راه یابند؟!

 

پی‌نوشت

1) از:  www.internationalrivers.org   به مناسبت روز زمین 2013

2) سدها و توسعه، نگارش کمیسیون جهانی سدها، مدیر پروژه‌ی ترجمه: دکتر محمد سعید کدیور، موسسه‌ی عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی، 1386، ص 66

3) حمیدرضا رونق، استاد دانشگاه کویینزلند استرالیا، تارنمای الف، 15/12/1391

4) نگاه کنید به مقاله‌ی سعیده شفیعی و محمد حسن صبوری دیلمی در: http://www.ensani.ir/storage/Files/20121212094741-9562-150.pdf

5) پایگاه اطلاع‌سانی بهینه‌سازی انرژی 5/7/1388

6) سایت خبری روابط عمومی توانیر 30/3/88

7) تارنمای دنیای صنعت 10/11/90: http://www.donyayesanat.com/fa/newsagency/9136

8) www.ecofys.com

9) http://www.ecofys.com/files/files/ecofys_2011_international_comparison_fossil_power_efficiency.pdf

10) http://www.bmu-klimaschutzinitiative.de/en/for_industry_chpplats

11) http://www.epa.gov/chp/basic/efficiency.html  

Read More →

روز ملی حمایت از رودخانه ها

گروه دوستداران محیط زیست دانشگاه شریف

در حال حاضر از هر هفت نفر انسان روی کره زمین یک نفر به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارد و از سوی دیگر آب به عنوان یکی از عوامل کلیدی صنایع گوناگون، سیاست گذاری های کلان کشور ها و تصمیم گیری های شخصی، رفته رفته به یک فاکتور مهم تبدیل می شود.

 از این رو گروه دوستداران محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف با همکاری کرسی یونسکو در مدیریت آب و محیط زیست، نشستی را تحت عنوان

 ” طلای بی رنگ  آینده آب در ایران، پایدار یا ناپایدار؟

در تاریخ 29 ام اردیبهشت مصادف با روزملی حمایت از رودخانه ها از ساعت 16 الی 20 در سالن آمفی تاتر مرکزی دانشگاه شریفبرگزار خواهد کرد تا مروری بر وضعیت فعلی منابع آبی کشور از دیدگاه توسعه پایدار داشته باشیم.

 در این نشست، اساتید زیر سخنرانی خواهند داشت:

 

دکتر احمد ابریشمچی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و مدیر کرسی یونسکو در مدیریت آب و محیط زیست

دکتر رضا مکنون، استادیار دانشگاه صنعتی امیرکبیر، نایب رییس کمیته ملّی توسعه پایدار

دکتر عبدالرحیم صلوی تبار مشاور مدیر عامل مهاب قدس

مهندس عباس کشاورز،  پژوهشگر گروه امور کشاورزی در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام

 دکتر سید جمال الدین هاشمیان،  عضو هیئت علمی انستیتو آب و انرژی دانشگاه صنعتی شریف

مهندس علی اصغر قانع، مدیرکل دفتر نظام های بهره برداری و حفاظت آب و آبفا

 و نمایندگانی از وزارت خانه های نیرو و جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست، تشکل های مردم نهاد و اصحاب رسانه.

 در پایان ، پنل پرسش و پاسخ با حضور سخنرانان و سایر مسئولین و اساتید برگزار خواهد شد.

Read More →

Page 21 of 78« First...10...1920212223...304050...Last »