گرین بلاگ – تازه‌ترین مطالب وبلاگستان محیط زیست

همایش ششم

ششمین همایش مرتع و مرتعداری از 17 لغایت 19 شهریور ماه 94 در دانشکده منابع طبیعی ساری(بادله) برگزار میگردد.

 

Read More →

چالش ها و راهبردهای مقابله با ريزگردها در ايران(3)

 راهبردها  و  راهکارها  :

تعيين برنامه‌ها و اولويت‌هاي راهبردي، در شمار مهمترين و اصلي‌ترين وظايف هر سازمان و نهادي قرار دارد که براي دست‌يابي به اهداف ضروري و جهت گيري‌هاي اصلي، رويکردها و فعاليت ها و اقدامات اساسي آن نهاد لازم‌اند،. راهبردها مجموعه‌اي از رويکردها و اقدامات کلي است که براي دست‌يابي به اهداف ضروري مي‌باشند. به عبارتي ديگر به جهت گيري‌هاي اصلي، رويکردهاي مهم و فعاليت ها و اقدامات اساسي که براي تحقق اهداف لازم‌اند، راهبرد گفته مي شود. بديهي است بر اساس اين تعريف، راهبردها الزاماً متناسب با اهداف بوده و مسيرهاي تحقق اهداف را روشن مي‌کنند. به بیان ساده تر هدف از جنس مقصد است و راهبرد از جنس مسير. راهبردها، همان «نقشه‌ي راه» است كه به مدد آن، هر سازماني مي‌تواند دستيابي به آرمان و هدفي كه براي خويش قايل شده ا‌ست را با كمترين هزينه و مطمين‌ترين شيوه تحقق بخشد. در طراحي راهبردها، توجه به ارزش‌ها و رعايت سياست‌ها الزامي است.

راهکارها؛ نیز مجموعه‌اي از عمليات و خدمات مختلف است که در ارتباط با يکديگر براي تحقق هدف‌هاي مشخص در چارچوب راهبردها تنظيم مي‌شوند. معمولاً هر برنامه اجرايي، خود حاوي اهداف، سياست‌ها و خط مشي‌هاي اجرايي و طرح‌هاي مشخص براي انجام عمليات است که دستگاه‌هاي اجرايي مسئول برنامه آنها را تهيه خواهند کرد.

راهبرد كلان 1:

انسجام بخشي وارتقاء سطح هماهنگيهاي درون و بين سازماني 

 اقدامات و راهکارها :

  1. تشکيل شوراي راهبردي به منظور سياستگذاري، ارتقا‌ي هماهنگي و هم‌افزايي در بخشهاي مختلف کشور 
  • تقسيم کار و تعيين حدود وظايف کارکردي نهادهاي ساختاري مرتبط     
  • تدوين برنامه عمل هم­افزايي ظرفيتهاي دست اندرکاران
  • آسيب­شناسي ساختار سازماني و تحليل عملياتي شبکه دست اندرکاران
  1. تقويت نقش مناطق در برنامه ريزيبا هدف تمرکززدايي و انطباق برنامه هاي اجرايي با توان اکولوژيکي مناطق
  2. بازنگري و همسو سازي بر نامه اقدام ملي و راهبرد ده ساله کنوانسيون مقابله با بيابانزايي با کليه برنامه هاي توسعه ملي، بخشي و فرابخشي کشور 
  3. تدوين و تصويب مقررات و قوانين حفاظت خاک و يا اصلاح ادواري قوانين موجود در بهره برداري‌هاي کشاورزي و منابع طبيعي
  4.  تدوين لوايح مناسب و تنظيم آيين نامه‌هاي لازم براي ايجاد تعاملات بين وزارتخانه‌هاي مرتبط،
  5. تبيين وظيفه­ مندي، حدود اختيارات و مسئوليت‌هاي هر يك از دستگاه‌هاي اجرايي کشور،
  6. ايجاد و تقويت جايگاه قانوني وزارت جهاد كشاورزي و ساير سازمان­هاي متولي حفاظت و مديريت منابع خاک و آب
  7. ايجاد دستگاه عالي نظارتي ويژه براي اطمينان از رعايت استانداردها در فعاليت‌هاي مرتبط با منابع آب وخاک

 

راهبرد كلان 2 :

تدوين نظام جامع ارزيابي بيابانزايي،تخريب سرزمين و خشکسالي (DLDD)

اقدامات و راهکارها :

  1. ايجاد و توسعه سامانه فراگير پايش و سيستم هاي پيش آگاهی ريزگرد و فرسايش بادي
  2. توسعه و تجهيز ايستگاههاي پايش وضعيت جوي و سيستم هاي پيش آگاهي
  3. پايش اثرات تغييرات اقليمي بر منابع آبي ، خاکي و پوشش گياهي كشور
  4. سنجش و ارتقاءتاب آوري (RESILIANCE)سيستمهاي طبيعي و انساني کشور نسبت به ريزگردها
  5.   ارتقاء و استقرار نظام پايش، ارزيابي واثربخشي عملكرد و اقدامات اجرايي نهادهاي مرتبط بر اساس برنامه استراتژيك مهار ريزگردها
  6. توسعة مديريت خطرپذيري (ريسك) و بحران با تأكيد بر مديريت خشكسالي، سيل و تغييرات اقليمي
  7. ايجاد هماهنگي هاي بين سازماني در پايش و حفاظت كيفي از منابع آب و خاك حوضه و محيط زيست
  8. تدوين برنامه مديريت ريسک و هشدار
  9. پايش شاخصها و معيارهاي بيابانزايي (متشكل از  تمامي نهادهاي عضو كميته ملي بیابانزدايي)
  10. حركت به سمت طرح محوري در محدوده جغرافيايي مشخص در تهيه ، اجرا ، نظارت و ارزيابي طرح‌ها
  11. حركت به سمت شكل گيري و تقويت مديريت اجرايي واحد براي تهيه و اجراي طرح‌هاي بزرگ بيابان‌زدايي وتثبيت ماسه هاي روان
  12. ايجاد و ارتقاء نظام بيمه‌اي به منظور جبران خسارات ناشي از مخاطرات و بحرانهاي آب و هوايي       

                       …….ادامه دارد……..

Read More →

چالش ها و راهبردهای مقابله با ريزگردها در ايران(2)

چالش­ هاي اصلي :

تبعات چالش ریزگردها، اینک در هیبت بحرانی فراموضوعی، تمامی سطوح زندگی از محیط زیست گرفته تا اقتصاد و فرهنگ و امنیت را در کشور و بویژه استان های درگیر نشانه گرفته و در مقياسي فرامنطقه اي، کارايي سرزمين­ها را کاسته و بر دامنه کيفي و کمي آلودگي­هاي زيست محيطي افزوده است. از این رو شاید بتوان گفت اقدامات و ستاده های ناشی از انجام طرحهای تحقیقاتی و اجرایی در بخش کشاورزی ، منابع طبیعی و محیط زیست، به همراه دیگر تلاش های نوشتاری ، دیداری و شنیداری ، در مقایسه با عمق و وسعت فشاری که بر منابع طبیعی و محیط زیست کشور وارد شده و می شود، تناسبی نداشته و متاسفانه روند فزونی فرایندهای تخریب سرزمین همچنان ادامه دارد. خلاصه بحث های کارشناسی جلسات متعدد کارگروه آب و ریزگرد در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور-بخش تحقیقات بیابان منجر به شناخت چالش های زیر شده است:

  • بخشي نگري و ناهماهنگي ساختار سازماني نهادهاي مرتبط بامديريت ريزگرد در کشور
  • زيانهاي اقتصادي و زيست محيطي ناشي از ريزگرد در بخشهاي کشاورزي و منابع طبيعي ، حمل و نقل و زيرساختهاي ارتباطاتي  ،محيط زيست ، صنعت و بازرگاني
  • تشديد بيابانزايي ،تخريب سرزمين وخشکسالي
  • نارسايي نظام جامع پايش ،ارزيابي و اثربخشي 
  • ناکافي بودن تحقيقات علمي و  فناوري هاي نوين 
  • تغيير اقليم و اثرات آن
  • فقدان طرح آمايش سرزمين 
  • تهديد سلامت و بهداشت جوامع انساني
  • اختلافات حقوقي و هيدرو پليتيک  و عدم همگرايي منطقه اي 
  • محدوديتهاو موانع مالي و اعتباري
  • ضعف آموزش همگاني و اطلاع رساني
  • تشديد مهاجرت و تخليه جمعيت از مناطق  تحت تاثير ريزگرد
  •          
  •                            ………ادامه دارد…….

Read More →

چالش ها و راهبردهای مقابله با ريزگردها در ايران(1)

مقدمه:

كم توجهي يا بي توجهي به قوانين طبيعت به خوبي نشانگر بروز اوضاعي است كه امروز در عرصه منابع طبيعي و محيط زيست با‌ آن مواجهيم. آلودگي هوا در كلانشهرها، فرسايش بادي و آبي خاك در عرصه هاي طبيعي، بحران آب و افت شديد آبخوانها، فرونشت زمين، تحريب روز افزون مراتع و جنگلها، گستردگي شوره زارها و كويرها و نهايتا تاخت و تاز ریزگردها و سایر فرايندهای ويرانگر بيابانزايي را مي توان ازجمله نمونه هاي عيني كم توجهي به منابع طبيعي و محيط زيست برشمرد. بروز پديده گرد و غبار طي چند سال اخیر در مناطق جنوب و جنوب غرب كشور گذشته از مشكلات فراواني که براي ساكنان اين خطه از كشور بوجود آورده است، دامنه گسترده تری يافته بطوریکه بيش از 20 استان كشور را با جمعيتي بالغ بر 52 ميليون نفر و گستره اي به مساحت يك ميليون كيلومتر مربع تحت تاثير قرار داده است. بسياري از درياچه ها و تالاب هاي كشور بر اثر مديريت نادرست آب در كشور و حدوث خشكساليها يا خشك شده اند و يا در شرف خشكي قرار گرفته اند و بصورت کانونهاي توليد گرد و غبار در آمده اند. با نگاهي به  وضعيت پیش آمده، آنچه را به عنوان يکي از عوامل مهم و تاثير گذار در شکل گيري و استمرار وضعيت ناگوار فعلي شاهدیم، فقدان نگاه جامع، همه سو نگر و همگرا نسبت به منابع زيستي شامل خاک، آب، هوا ،منابع طبيعي و محیط زیست در فرايندهاي سياست گذاري، تصميم گيري، ايجاد ساختارها و اجرا است که بدون اين نگاه جامع نمي­توان چشم انداز روشني را براي آينده متصور بود. از این رو با شکل گیری گروه مشورتي تدوين راهبردهای محیط­های طبیعی ایران در موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع کشور، چندین کارگروه برای تدوین راهبردها در موضوعات مختلف منابع طبیعی در بخش های تخصصی موسسه تشکیل شد. کارگروه مشورتي آب و ريزگرد که در بخش تحقیقات بیابان با حضور کارشناسانی از موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان جنگلها مراتع و آبخیزداری و سازمان هواشناسی کشور شکل گرفت، در بررسي و مراحل تدوين راهبردها، رويکرد استراتژيک ” نگرش سيستمي و مدیریت مبتنی بر پايداري محيط­هاي طبيعي” با نگاه پيشگيرانه همراه با کاهش اثرات و سازگاري را در کانون توجه خود قرار داد. اين رويکرد، تمامي ابعاد ساختاري، اقتصادی، اجتماعی و محیطی مسئله را مد نظر داشته وهدف آن تعادل بخشي و حفظ پایداری منابع و اکوسیستم هاي طبيعي از طریق اعمال مدیریت یکپارچه است. مقاله حاضر بخشی از سند راهبردی آب و ریزگرد است که با تلاش مستمر و بي وقفه کارگروه آب و ریزگرد در سال 1393 و طی 15 جلسه کارشناسی تدوین شده و در تهيه آن از ده­ها سند فرادستي و مدارك و مطالعات پژوهشي استفاده وافر بعمل آمده است. در این قسمت چالش ها و راهبردهای مقابله با ریزگرد ارایه شده است

شاخص پايداري منابع طبيعي و محيط زيست در شمارِ موضوعاتي است که درجه‌ي اهميت آن در بررسی هاي زيست­محيطي، نشان از آگاهي و رفاه نسبي جامعه­ اي دارد که موضوعات ياد شده در آن به چالش کشيده شده است. براي انديشمندان حوزه‌ي منابع طبيعي و محيط زيست و براي آنهايي كه معاش آنها به شدت به منابع آب و خاك وابسته است آنهم در كشور خشكي مثل ايران كه هر ساله خسارت‌هاي زيادي را از بيابان‌زايي و خشكسالي متحمل مي‌شود، بايد نگاه جديدي به جاي تفكر سنتي استفاده از منابع طبيعي تجديد شونده ارايه شود؛ و مفاهيم ديگري از جمله تامين هواي پاک و سالم, محيطي براي تفرج و تمدد اعصاب و بستري براي استمرارِ حيات و تداوم زندگي مورد توجه قرار گيرد. لذا هرگونه تخريب کمّي و کيفي اين منابع به مفهوم فراهم کردن زمينه بحران و ناپايداري محيط طبيعي و اجتماعي خواهد بود. اکنون در چرايي بحران حاصل از ناپايداري پيش­آمده بايد پذيرفت که سرعت پيشرفت و کاميابي دانشمندان حوزه‌ي منابع زيستي طبيعي در کشف و پيش­بيني مشکلات، بازخوردها و پژواک­هاي ناشي از شتاب خيره­کننده‌ي توسعه‌ي علمي و فناوري بشر، به ويژه در طول سه دهه‌ي گذشته، آشکارا کندتر از تسخيرِ شتابناک خاکريزهاي فن­سالارانه بوده است. به عبارت ديگر سرعت بروز مشکلات بسيار جلوتر از سرعت شناخت محيط­زيست، پايش اثرات، جمع­آوري اطلاعات، فراکافت، الگوسازي، ارزيابي و برنامه­ريزي بوده است. در يک جمع بندي کلي مجموعه عوامل تخريب سرزمين و بحران‌ها و خطرات ناپايداركننده‌ي تعادل بوم‌شناختي را مي توان در پنج حوزه‌ي زير خلاصه كرد:

•     عدم شناخت دقيق استعدادها و حساسيت‌هاي سرزمين (نبود نقشه‌ي راه)؛

•     مديريت نادرست بر منابع توليد ثروت در سرزمين اعم از منابع انساني، منابع پايه توليد زيستي (آب، خاك و پوشش گياهي طبيعي) و منابع طبيعي غيرقابل تجديد مانند معادن؛

•     نقش كاهنده‌ي مؤلفه‌هاي طبيعي، به ويژه اثرات متقابل خشكسالي و تغيير اقليم بر ناپايداري سرزمين در مناطق خشک تا خشک نيمه مرطوب و حتی مرطوب،

•     غلبه‌ي تفكر سنتي رويكرد معيشتي به سرزمين و عدم باور به مزيت‌هاي غير رويشي آن نزد برنامه‌ريزان و سياست‌گذاران و ذبح اغلب ملاحظات زيست‌محيطي به بهانه‌ي مصلحت‌‌سنجي‌هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي

•     به رغم برخورداري كشور از نظام برنامه ريزي، عدم برخورداري برنامه‌ها از جامعيت و عدم پايبندي برخي از مسؤلين وقت به اجراي حتي همين برنامه‌هاي بخشي‌نگر و منفك از يكديگر و روزمرگي را شايد بتوان بزرگترين عامل نا بساماني‌ها در حوزه منابع زيستي دانست.

برآيند كاركرد اين عوامل؛ تشديد فرسايش خاك، بروز طوفانهاي گرد و غبار، سيل‌خيزي، اُفت كمّي و كيفي اندوخته‌هاي آبي، شوري‌زايي و نهايتاً كاهش توان توليد زيستي و غير زيستي سرزمين و فقر را به ارمغان آورده است. هرچند براي مقابله با اثرات بازدارنده و كاهنده‌ي اين عوامل اقداماتي صورت گرفته است؛ با اين وجود، به نظر مي­رسد نخست به دليل عدم تعادل سرعت اثر عوامل كاهنده توان زيستي سرزمين با اقدامات بازدارنده از يك سو و عدم برخورداري از جامعيت و همسويي در برنامه‌هاي اجرايي از ديگر سو، روند صعودي فرآيندهاي كاهنده‌ي كارايي سرزمين در كشور كماكان با شتابي قابل تأمل و روز افزون ادامه داشته و اقدامات انجام شده، از توانايي لازم براي بازدارندگي جريان تخريب سرزمين برخوردار نبوده است.

      …….ادامه دارد…….

Read More →

آب، آب و باز هم آب

ما در سرزمینی زندگی می کنیم که بیش از دو سوم آن با مشکل کم آبی روبروست. این معضل قدیمی است و همانند بقیه مسائل مهم زیست محیطی سرسری گرفته شده تبدیل به فاجعه خواهد شد.

 

Read More →