گرین بلاگ – تازه‌ترین مطالب وبلاگستان محیط زیست

آب بر آتش پنهان خانمیرزا ریخته شد

    خبرهای امیدوار کننده ای که دهیار سختکوش و طبیعت دوست روستای کرتگل خانمیرزا – علی نقی محمدی – برای خوانندگان گرامی‌طبیعت بختیاری به تصویر کشیده است، حکایت از آن …

Read More →

با پوزش، همایش روز کوهستان برگزار نمی شود!

از همه ی دوستانی که یادداشت پیشین را خوانده اند، پوزش می خواهم و امیدوارم که از این پس خطاهای این چنین نداشته باشیم؛ همایش روز سه شنبه در باشگاه آرارات لغو شد!

پارسال هم سورن سپانیان که در واقع تنها رابط ما با باشگاه آرارات است، درست در روزی که قرار بود همایش روز جهانی کوهستان را داشته باشیم، به من تلفن کرد و گفت که به علت قطع برق باشگاه نمی توانند پذیرای ما باشند، و ما را وادار به عذرخواهی کرد! در آن روز با سختی بسیار توانستیم به خیلی ها اطلاع دهیم که مراسم برگزار نمی شود و البته عده ای هم از راه های دور و نزدیک و حتی شهرهای دیگر آمدند و  دیدند همایشی در کار نیست.

پیدا است که سورن و باشگاه آرارات مشکلی دارند و به جای اعلام صریح آن و گفتن این که نمی خواهند این همایش را میزبانی کنند، موجب برهم خوردن برنامه ی ما و خدشه دار شدن اعتبارمان می شوند. این رفتار به هیچ وجه پذیرفتنی نیست، و غرض از بیان این سخنان، این است که دوستان یاد بگیرند چگونه باید با یک تشکیلات کار کنند.

هر کسی که کار تشکیلاتی (به ویژه از نوع داوطلبانه اش) کرده باشد، می داند که این گونه فعالیت ها چقدر دشوار و گاه چقدر اعصاب خرد کن است! اما، سالی یک بار همایش ما در باشگاه آرارات، به تنهایی به اندازه ی ده همایش برای ما اعصاب خردکردن داشت(!) و “شاهکار” آقایان هم این دو کارشان در پارسال و امسال بود. انتظار دارم که رسما از کوه نوردانی که قصد داشتند در همایش حضور یابند، و از انجمن کوه نوردان ایران و گروه دیده بان کوهستان معذرت خواهی کنند.

Read More →

با پوزش، همایش روز کوهستان برگزار نمی شود!

از همه ی دوستانی که یادداشت پیشین را خوانده اند، پوزش می خواهم و امیدوارم که از این پس خطاهای این چنین نداشته باشیم؛ همایش روز سه شنبه در با

Read More →

دهمین همایش ملی ارزیابی اثرات محیط زیستی

دهمین همایش ملی ارزیابی اثرات محیط زیستی
۲ و۳ اسفند ماه 1391
برگزارکننده : انجمن ارزیابی محیط زیست ایران

 http://iraneia.ir/fa/NewsDetails.aspx?NewsId=92
تلفن : ٨٨٩٧٢٤٧٣
آخرین مهلت ارسال کامل مقالات : اول دی ماه 1391

محورهای همایش :
ارزیابی توان محیط زیست و آمایش سرزمین
ارزیابی اثرات توسعه بر محیط زیست و ارزیابی راهبردی محیط زیست
ارزیابی محیط زیست؛ قوانین و سیاست ها
ارزیابی محیط زیست؛ اقتصاد محیط زیست
ارزیابی محیط زیست و شاخص های پایداری
ارزیابی، آموزش و مدیریت محیط زیست
چشم انداز ارزیابی محیط زیست در ایران
ملاحظات بین المللی در ارزیابی محیط زیست
روش های نوین ارزیابی، برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست
تعاملی بین روشهای سنتی و نوین ارزیابی، برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست
حیات وحش، زیستگاه ها و ارزیابی و برنامه ریزی محیط زیست
گردشگری، ارزیابی و برنامه ریزی محیط زیست
نقش سازمان های مردم نهاد در حفاظت از محیط زیست

Read More →

بحرانی‌ترین شرایط در ۱۲ هزار سال گذشته، مصاحبه با محمد درویش

پنجشنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۱

وضعیت دریاچه ارومیه در مصاحبه با محمد درویش


دریاچه ارومیه به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه ایران و
یکی از ۲۰ دریاچه پهناور جهان در طول سالهای گذشته و به ویژه در دوسال
گذشته با دشوار‌ترین شرایط حیاتی روبه‌رو شده و به گفته کار‌شناسان محیط
زیست در آستانه نابودی قرار گرفته است. کار‌شناسان منابع طبیعی می‌گویند
این دریاچه در شرایطی قرار گرفته که در ۱۲ هزار سال گذشته بی‌سابقه بوده و
در صورت ادامه روند کنونی، خسارات جبران ناپذیری متوجه زندگی مردم و طبیعت
منطقه وارد می‌شود.

چه دلایلی باعث شد دریاچه ارومیه در چنین شرایطی قرار بگیرد؟ تلاش
مسئولان مربوطه برای عبور از بحران تا چه اندازه تاثیر گذار بوده؟ متولیان
خروج دریاچه از بحران چه نهادهایی هستند؟ طرح‌های ارائه شده از سوی آنها از
چه جنبه‌هایی قابل بررسی هستند؟ و اگر دریاچه ارومیه به سمت خشکی کامل
برود، چه پیامدهایی به دنبال خواهد داشت؟ این سئوالات را با محمد درویش،
کار‌شناس و محقق منابع طبیعی به بحث گذاشته‌ایم.

آقای درویش می‌گوید برای برون رفت از بحران مدیریت در منطقه باید علاوه
بر ممانعت از سد سازی و کنترل چاه‌های حفر شده مجاز و غیر مجاز، به فکر
تسریع روند اکوتوریسم و تقویت مزیت‌های تجاری و بازرگانی منطقه و استحصال
انرژی‌های جدید، مانند انرژی خورشیدی و زمین گرمایی باشند.

مصاحبه با محمد درویش در پی می‌آید.

 

دریاچه ارومیه در حال حاضر در چه شرایطی قرار دارد؟

دریاچه ارومیه بر اساس مطالعاتی که سازمان زمین‌شناسی کل کشور انجام
داده، اکنون در بحرانی‌ترین شرایط خود، دست کم در ۱۲ هزار سال گذشته قرار
دارد. خشکی دریاچه ارومیه هرگز به این میزان نبوده است. اگر بهترین وضعیت
دریاچه ارومیه را اردیبهشت ماه سال ۱۳۷۵ بدانیم، که سطح تراز دریاچه به
۱۲۷۸ و نیم متر رسید و ‌آن را مقایسه کنیم با امروز که حدود ۱۲۷۰ متر است،
یعنی در طول حدود ۱۵ سال گذشته ارتفاع این دریاچه بیش از ۸ و نیم متر کاهش
پیدا کرده است. اگر حداقل ارتفاع دریاچه، یعنی در گود‌ترین نقطه ۱۲۶۷ متر
را در نظر بگیریم، متوجه می‌شویم زمان زیادی تا خشک شدن کامل فاصله ندارد.
بعضی از مناطق در شمال دریاچه که در گود‌ترین نقاط خود زمانی ۱۲ متر ارتفاع
داشت، اکنون تنها ۳ متر ارتفاع دارد.

 

شما بهترین حالت دریاچه را وضعیتی می‌دانید که در سال ۷۵ بر آن حاکم بود، اما مشکلات فعلی دریاچه دقیقا از چه زمانی و به چه صورتی آغاز شد؟

دریاچه ارومیه البته در دوران حیات خود همواره با دوره‌هایی از خشک سالی
روبرو بوده اما همانطور که گفتم هرگز درجه خشکسالی‌اش تا به این حد بحرانی
نشده بود. از سال ۱۳۷۵ به این سمت دریاچه با روند معنی داری به سمت خشک
شدن رفت. این روند از آن زمان ادامه دارد و اکنون چیزی حدود ۱۰۰ هزار هکتار
از دریاچه تبدیل به کویر و نمک زار شده است. یکی از مهم‌ترین دلایل این
شرایط این بود که بخشی از مدیریت‌های حاکم بر حوزه دریاچه ارومیه، خود
دریاچه را تهدیدی برای اراضی کشاورزی و سکونت گاه‌های صنعتی و انسانی منطقه
می دانستند. نباید فراموش کنیم که در دهه هفتاد همایش‌هایی در منطقه
برگزار شد با این محور که چگونه از گسترش و پیشروی آب دریاچه جلوگیری شود.
حتی پیشنهادهایی مطرح شد مبنی بر اینکه دریاچه ارومیه را از طریق دیگر
دریاچه ها به دریاچه ارس متصل کنند. چنین تفکری درحقیقت وجود داشت و همین
باعث شد مدیریت حاکم بر منطقه چشم خود را بر روی طول بی‌رویه خطی و غیر
متناسب با توانمندی‌های بوم‌شناسی منطقه، بخصوص در حوزه کشاورزی ببندد.در
نتیجه ما شاهد وسعت اراضی کشاورزی بودیم. به نحوی که در دو سه دهه اخیر از
۳۲۰ هزار هکتار به ۶۸۰ هزار هکتار افزایش یافته؛یعنی ۳۶۰ هزار هکتار به
وسعت کشاورزی منطقه اضافه شده است. و اگر بدانیم متوسط آب مورد نیاز هر
هکتار زمین کشاورزی حدود ۱۰ هزار متر مکعب است، یعنی اینکه این ۳۶۰ هزار
هکتار ۳.۶ میلیارد متر مکعب آب تلف می‌کند. از آنجا که کل آب قابل استحصال
حوزه آب خیز دریاچه چیزی حدود ۷ میلیارد متر مکعب است، متوجه می‌شویم که
تقریبا بیش از نیمی از توان آب قابل استحصال حوزه آبخیز دریاچه ارومیه
دوباره برایش بارگذاری جدید تعریف شد که معلوم بود که حوزه در چنین شرایطی
با بحران روبرو خواهد شد. بخصوص که حقابه طبیعی دریاچه ارومیه ۳.۱ دهم
میلیادر مکعب بود در حالی که ما سالانه فقط می‌توانستیم برای ۴ میلیارد متر
مکعب آب بارگذاری کنیم چه در حوزه کشاورزی و چه در بخش صنعتی. اما مصرف
اضافی در بخش اراضی، باعث شد که روند خشک شدن دریاچه به شدت سرعت بیابد. به
موازات این، چاه‌های حفر شده متعدد کشاورزی، حالا چه به صورت مجاز و چه به
صورت غیر مجاز نیز عامل دیگری در تشدید این روند بود. بیش از ۴۲ هزار چاه
مجاز و حدود ۳۰ هزار چاه غیر مجاز در منطقه وجود دارد. علاوه بر این ۷۲ سد
بزرگ و کوچک هم ساخته شد. این سد‌ها این اطمینان را به کشاورز داد که اگر
یک سال با خشکسالی مواجه شدیم از عهده کنترل آن برمی آییم. این مساله سبب
شد که ما در سال زراعی ۹۰ و ۹۱ منطقه، زمانی که با خشکسالی ضعیف تا متوسط
روبرو شدیم، تولید سیب منطقه ۴۱ درصد رشد کند. این درحالیست که دریاچه
همچنان درحال کاهش بود. این‌ها نشان می‌دهد که مدیرت حاکم بر منطقه متوجه
خطرات دریاچه نیست.

 

این مشکلات از چه زمانی و به چه صورتی این اتفاق افتاد؟ با توجه به توضیحاتی که دادید چقدر امکان نجات دریاچه وجود دارد؟

سال ۱۳۸۷ یک توافقی در جزیره توریستی باری انجام گرفت؛ شبیه توافقی که
سه استاندار وقت منطقه یعنی استاندارهای‌ آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، و
کردستان به همراه رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، وزیر جهاد کشاورزی و وزیر
نیرو آن را امضا کردند. بر اساس آن مقرر شد چند کار اصلی انجام بگیرد. یکی
این بود که راندمان آبیاری در بخش کشاورزی به سرعت افزایش پیدا کند و از
حدود ۳۰ درصد به حدود ۶۰ درصد برسد. کار دوم این بود که چاه‌های غیر مجاز
در منطقه پلمپ شوند و اجازه گسترش بی‌رویه اراضی کشاورزی داده نشود. همچنین
هر نوع فعالیت سد سازی در منطقه متوقف شود. به موازات آن، لایروبی بعضی از
رودخانه‌ها مانند زرینه رود، سیمینه رود و تلخه رود دراولویت کار قرار
بگیرد. هر چند شروع تغییر سیستم‌های آبیاری و افزایش سطوح اراضی با تجهیز
سیستم های آبیاری تحت فشار انجام و پروژه سدسازی در منطقه هم متوقف شده،
ولی بحث این است که این اقدامات جوابگوی حل بحران نیست. تا وقتی که ما
نتوانیم حقابه دریاچه ارومیه را تعیین کنیم این مشکلات همچنان وجود خواهد
داشت.با کمک یک گروه کار‌شناسی البته حقابه تعیین و قرار شد ۱.۸ میلیارد
متر مکعب از این حقابه را آذربایجان غربی و ۸۰۰ میلیون متر مکعب را کردستان
و ۳۰۰ میلیون متر مکعب را آذربایجان شرقی تعیین کند. اما متاسفانه مسئولین
این سه استان برای کم و زیاد کردن این رقم مدام در حال چانه زنی بودند
بدون توجه به اینکه طبیعت در حال از بین رفتن است که تبعات آن به همه ضرر
می‌رساند.

 

بحث انتقال آب موضوعی است که برای برون رفت دریاچه از بحران همواره مطرح بوده، اما مسئولان
مناطقی که در طرح ها مقرر شده بود آب از آنجا منتقل شود ابراز نگرانی
کرده‌اند که این اقدام موجب کاهش آب این سکونت‌گاه‌ها خواهد شد.

کاملا درست است. طرح‌های انتقال آب مانند طرح انتقال آب ارس که قرار
بوده ۱۰۰ میلیون متر مکعب آب وارد دریاچه ارومیه کند، اگر از پنج سال پیش
آغاز می‌شد ممکن بود بخش محدودی از کسری آب دریاچه را جبران کند، اما با
توجه به اینکه دریاچه الان بیش از ۲۰ میلیارد متر مکعب کمبود آب دارد، این
۱۰۰ میلیون متر مکعب نمی‌تواند کسری واقعی را جبران کند. اگر حتی ما صبر
کنیم این ۱۰۰ میلیون متر مکعب به دریاچه منتقل شود، آن هم درحالی که دریاچه
ارومیه سالانه فقط یک میلیارد متر مکعب تبخیر دارد این مقدار آب نمی‌تواند
بحران را حل کند. در سایر موارد هم همینطور. بنابراین ما نباید به بهای
ایجاد یک بحران دیگر که بحران ریزگرد‌هاست و خشک شدن بیش از حد تالاب‌ها،
بخواهیم مسکنی باشیم برای جای دیگر. بسیاری از کار‌شناسان هم به این طرح
اعتراض کرده‌اند و به نظر نمی‌رسد قابل اجرا باشد. کارهای اصلی تری که باید
برای دریاچه انجام شود عبارت است از اینکه اول مردم منطقه را از خطرات این
بحران آگاه کنیم، چون هنوز بیشتر آن‌ها به این خطرات واقف نیستند.دیگر
اینکه کلیه اراضی کشاورزی که دست کم در یک دهه قبلی اضافه شده به حالت
آلایش درآید و از آن استفاده نشود.علاوه بر این تمام چاه‌های مجاز پلمپ
شوند و اجازه داده نشود که چاه‌های مجاز هم به صورت غیر مجاز از آن‌ها
استفاده کند. اجازه داده نشود هیچ کشاورزی از روش‌های آبیاری سنتی استفاده
کند. در کنار این‌ها باید گزینه‌های جایگزین معیشتی را در جامعه فعال کنیم و
با توجه به همجواری آذربایجان غربی با ترکیه، کردستان با عراق و همچنین از
بالا ارمنستان و آذربایجان به سمت تقویت گردشگری برویم.

 

متولی این امورات چه نهادهایی در حاکمیت هستند؟آنها چقدر به وظیفه‌شان در ارتباط با این بحران عمل کرده اند؟

متولی حل این بحران یک کارگروه با ریاست علیرضا دائمی، نماینده وزارت
نیرو و عضویت نمایندگانی از وزارت کشور، استانداری‌ها، وزارت جهاد کشاورزی،
سازمان حفاظت محیط زیست است. تعیین حقابه یکی از تصمیمات مهم این کمیته
بوده است، اما به نظر می‌رسد سرعت اجرایی کردن تصمیمات این کمیته با سرعت
پیش روی بحران هماهنگ نیست. این کمیته بسیار از برنامه‌های پیش بینی شده
خود عقب است و اگر نتواند به کار خود سرعت ببخشد و اراده سیاسی خود را بر
منطقه حاکم کند و رویکرد توسعه را در منطقه به شدت و به سرعت تغییر ندهد،
ما نباید امیدوارم باشیم در یک افق کوتاه مدت یا حتی میان مدت وضعیت دریاچه
بهتر شود.

 

خیلی از کار‌شناسان نسبت به عواقب از بین رفتن دریاچه ارومیه هشدار داده اند. دامنه آسیب‌های ناشی از خشک شدن این دریاچه تا کجا پیش خواهد رفت و عواقب آن برای مردم منطقه چه خواهد بود؟

البته بعید است که دریاچه ارومیه به صورت کامل خشک شود، چون به هر حال
دریاچه یک حوزه ۵.۲ دهم میلیون هکتاری است که پنج برابر کشور لبنان وسعت
دارد، شیب طبیعی منطقه هم به سمت دریاچه است و دریاچه می‌تواند به حیات خود
ادامه دهد. اما می‌شود گفت همین الان هم دریاچه بسیاری از توانمندی‌های
اقلیمی خود در تعدیل آب و هوای منطقه را از دست داده و ظرفیت گرمی ویژه
منطقه به طرز محسوسی کاهش پیدا کرده است. این‌ها مسائلی هستند که باعث
می‌شود اختلاف دمای شب روز، کمینه و پیشینه دما در منطقه افزایش پیدا کند و
در نتیجه اقلام گیاهی زراعی و جانوری در محیط‌های جدیدی که به وجود
آمده‌اند به رشد خود ادامه دهند. خشک شدن دریاچه اما در یک مقیاس بزرگ باعث
افزایش چشمه‌های گرد و خاک و نمک می‌شود. با توجه به اینکه جهت باد غالب
در منطقه از غرب به شرق است و بسیاری از سکونت‌گاه های انسانی منطقه مانند
عجب شیر، بناب، آذرشهر و مراغه در شرق قرار دارند با خطر روبرو می‌شوند و
احتمال مهاجرت‌های جمعی وجود دارد. همچنین پدیده‌ای که از آن به عنوان
سونامی نمک یاد می‌شود ـ که البته بیشتر یک اصطلاح استعاری است تا واقعی ـ
باعث می‌شود تا گردی از نمک بر روی اراضی کشاورزی سواحل شرقی پاشیده شود و
حاصلخیزی منطقه از بین برود. مانند وضعیتی که بعد از خشک شدن دریاچه آرال
به وجود آمد و چهارصد هزار هکتار پنبه زار از بین رفت. در این منطقه هم
ممکن است این وضعیت تکرار و باعث شود میزان تولید کشاورزی در منطقه کاهش
پیدا کند. در مجموع اگر دریاچه خشک شود، هم در حوزه تنوع زیستی، هم در حوزه
گیاهی و جانوری و هم در حوزه سلامت انسان‌ها، زیان‌های سنگینی به بار
می‌آورد. درجه غبارآلودگی در هوا افزایش پیدا می کند و در نتیجه موجب بروز
سرطانهای مختلف پوستی و خونی می شود.

 

در صحبت‌هایتان جسته گریخته به راه‌های برون رفت از بحران دریاچه اشاره کردید، ضروری ‌ترین اقداماتی که باید در این زمینه صورت بگیرد کدام‌ها هستند؟

بر اساس آموزه‌ای که از آن به عنوان مدیریت به هم پیوسته منابع آب یاد
می‌کنیم، باید  چیدمان توسعه منطقه را از نو باز تعریف و مهندسی کنیم. باید
توجه داشته باشیم که آب موجود در منطقه برای توسعه حدود ۴ میلیارد متر
مکعب است و ما باید بر اساس این مقدار، بخش کشاورزی و رشد جمعیت در منطقه
را سامان بدهیم. اگر این اتفاق بیافتد، بسیاری از مشکلات دریاچه در یک افق
حدود ده ساله قابل حل است. اما اگر مدیران حاکم بر منطقه نتوانند این توسعه
را بر مبنای ظرفیت ۴ میلیارد متر مکعب آب در منطقه ببندند، مدام و مدام
وضعیت بحرانی‌تر می‌شود. پس ما باید به سمتی برویم که با روش‌های سنتی
آبیاری کشاروزی در منطقه خداحافظی کنیم و به سمت افزایش کشت‌های گلخانه‌ای و
سازگار با منطقه برویم. باید به سمت استفاده از آبیاری تحت فشار برویم.
باید به سوی ارتقای صنایع بسته بندی و سردخانه‌های خودمان برویم تا ضایعات
کشاورزی را به سطح زیر ۵ درصد که استاندارد جهانی است برسانیم. باید از
ساخت هر نوع سد جدید در منطقه خودداری شود. باید اولویت را پس از شغل به
محیط زیست بدهیم نه کشاورزی و صنعت. باید چاه‌های غیر مجاز در منطقه مسدود
شوند و اجازه بهره برداری بیش از حد و غیر مجاز از چاه‌های مجاز ایجاد شود.
همچنین کار مهم دیگری که باید انجام شود، مدیریت بر روی دریاچه‌های ساخته
شده است تا اجازه آب دزدی داده نشود. متاسفانه الان از سدهایی مثل سد زرینه
رود در نزدیکی بوکان، سد مهاباد و سد حسن لو دزدی آب صورت می‌گیرد و مردم
منطقه با استفاده از پمپ‌های آب قوی بسیاری از م&#15

Read More →

مدیریتی جدید در سازمان جنگلها ، مراتع وآبخیزداری

امروزمهندس سید علی خلیل پور سکان هدایت مراتع کشور را بر عهده گرفت.سابق بر این مهندس منوچهر سرداری به مدت نزدیک به دوسال مدیر کل دفتر امور مراتع سازمان جنگلها،مراتع وآبخیزداری بودند.


این روزها عدم توجه کافی به نقش مراتع در اقتصاد سبز و کارکردهای متنوعی که بالغ بر 15 کارکرد مهم در اقتصاد بازاری را بازی میکند ونیز کاهش اعتبارات سال جاری توجه بیش از پیش را به مراتع طلب نموده و لازم است طی برنامه های کوتاه مدت وبلند مدت به نقش مراتع که تامین کننده معیشت 916 هزار خانوار وابسته به این 95 میلیون هکتار از اراضی کشور وکارکردهای آن هستند توجه ویژه شود.

سیدعلی خلیل پور تا پیش از این مدیرکل دفتر استعداد یابی سازمان جنگل ها بود

Read More →

معرفی کتاب : ضوابط و استانداردهای محیط زیست انسانی

کتاب قوانین، مقررات، ضوابط و استانداردهای محیط زیست انسانی با تلاش معاونت محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست منتشر شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان حفاظت محیط زیست (پام): در راستای تحقق ماده ۱۸۸ برنامه پنجم توسعه مبنی بر تدوین ضوابط و استانداردهای زیست محیطی مشخص، شفاف و ثابت، کتاب قوانین، مقررات، ضوابط و استاندارهای زیست محیطی با تلاش معاونت محیط زیست انسانی تدوین، چاپ و منتشر شد.

کتاب مذکور بالغ بر ۳۳۵ صفحه و در پنج فصل تنظیم شده است. در فصل اول به کلیات قوانین و مقررات مرتبط با محیط زیست انسانی پرداخته شده و در فصل دوم ضوابط و معیارهای استقرار صنایع و ارزیابی اثرات زیست محیطی، فصل سوم قوانین، مصوبات و استانداردهای زیست محیطی مرتبط با آلودگی هوا، فصل چهارم، قوانین مقررات و دستورالعملهای مرتبط با آلوگی آب و خاک و فصل پنجم قوانین و مقررات بین المللی مرتبط با معاونت محیط زیست انسانی آورده شده است .

این کتاب به کلیه ادارات حفاظت محیط زیست استانها، دستگاههای اجرایی، دستگاههای نظارتی، مشاورین و مراکز علمی و تحقیقاتی ارسال خواهد شد.

Read More →

پیام کنفرانس دوحه برای محیط زیست جهان چیست؟!


محمد درويش / عضو هيات علمي موسسه تحقيقات جنگل‌ها : در شرایطی که چند روز قبل تهران و
برخی از کلان‌شهرهای ایران، مانند اصفهان و اراک در بدترین شرایط آلودگی
هوا به سر می‌برند و پدیده‌ وارونگی دما یا اینورژن، بار دیگر مردم،
مسئولین و رسانه‌ها را متوجه آسیب‌پذیری شدید سکونت‌گاه‌های بزرگ ایران در
مواجهه با ویژگی‌های جغرافیایی، اقلیمی و زمین‌ریخت‌شناسی (ژئومرفولوژی)
کشور در جانمایی شهرهایی با ساکنان بیش از یک میلیون نفر کرده است؛ در آن
سوی آب‌های خلیج فارس، مهم‌ترین اجلاس محیط زیستی جهان موسوم به COP 18،
دومین هفته کار خود را شروع کرده است تا نمایندگان عالی‌رتبه 193 کشور کره
زمین بتوانند سرانجام جانشینی شایسته برای پیمان کیوتو بیابند تا بلکه غول
ویرانگری که از آن با عنوان تغییرات اقلیمی (climate change) و جهان‌گرمایی
(global warming) یاد می‌شود ، مهار گردد و جدی‌ترین خطر پایداری حیات در
زمین به کمینه تقلیل یابد.

تحلیل‌هایی که یکشنبه گذشته توسط دکتر رنجبر از
سازمان هواشناسی کشور در باره آینده اقلیمی کشور در همایش بررسی مشکلات
تالاب‌ها ارائه شد، نشان می‌دهد که از بین 20 مدلی که آینده اقلیمی ایران
را بر بنیاد داده‌های هواشناسی موجود برای نیم قرن آینده پیش‌بینی
کرده‌اند، حتي یک مدل هم وجود ندارد که احتمال افزایش میانگین بارندگی یا
کاهش دما را در فلات ایران تأیید کند؛ هشداری که آشکارا نشان می‌دهد چنانچه
نتوانیم به کمک جامعه جهانی بر روند شتابناک افزایش انتشار گازهای
گلخانه‌ای غلبه کنیم، آنگاه نه‌تنها باید تبعات جبران ناپذیر آن را در خشک
شدن بیشتر دریاچه‌ها و تالاب‌های کشور، کاهش وسعت رویشگاه‌های جنگلی، افت
سطح آب زیرزمینی، افزایش رخداد آتش سوزی در عرصه‌های طبیعی و نزول کمیت و
کیفیت زیگونگی حیات (تنوع زیستی) تحمل کنیم، بلکه بی شک، تبعات آن بر روی
تشدید جزایر حرارتی، اینورژن، افزایش شمار رخداد ریزگردها و خلاصه فزونی
فرآیندهایی که به بحرانی‌تر شدن آلودگی هوا در اغلب سکونتگاه‌های اصلی کشور
منجر می‌شود، اثری مهارناپذیرتر خواهد نهاد.

در این میان، اما انتخاب دوحه
به عنوان میزبان چنین کنفرانس مهمی می‌تواند اندکی مأیوس‌کننده باشد و امید
فعالان و طرفداران محیط زیست را برای به سرانجام رسیدن چنین گردهمایی‌هایی
به شدت کاهش دهد. چرا که مردمان ساکن در کشوری که شمارشان حتي به دومیلیون
نفر هم نمی‌رسد، به گونه‌ای زندگی می‌کنند که اگر قرار بود همه‌ مردم ساکن
در همه‌ قاره‌های جهان هم اینگونه به زندگی خود ادامه دهند، باید وسعت کره
زمین را دست کم 5 برابر افزایش می‌دادیم . زیرا قطر، یکی از بدهکارترین
کشورهای جهان از منظور ردپای اکولوژیکی محسوب می‌شود ؛ کشوری که سرانه مصرف
آب شیرین شهروندانش در جهان بی‌رقیب است و به همراه امارات متحده عربی و
کویت در قعر کشورهایی قرار دارند که آشکارا مواهب طبیعی آینده خود را به
ارزان‌ترین رقم ممکن در گذشته و حال به تاراج برده و حراج کرده‌اند.

به
راستی چگونه است کشوری که اصولاً کارنامه قابل قبولی در حوزه محیط زیست
ندارد و خود یکی از مهم‌ترین ممالک تولیدکننده گازهای گلخانه‌ای به شمار
می‌رود، باید بتواند رهبری جامعه جهانی را در رسیدن به پیمان کیوتو 2
برعهده بگیرد؟ آیا پیام کنفرانس دوحه برای جهانیان آن نیست که «مهم نیست،
چقدر زمین را آلوده می‌کنی! مهم این است که چقدر می‌توانی پول خرج کنی تا
ناظران بین‌المللی و متولیان محیط زیست جهانی را قانع کنی که چشمان و
گوش‌ها و بینی‌شان دچار قضاوت نادرست شده است!»

 به قول نویسنده گاردین: «به
نظر می رسد، قطر که پیش از این بدون داشتن هیچ سابقه و رزومه‌ای در فوتبال
جهان، میزبانی جام جهانی ۲۰۲۲ فوتبال را نیز کسب کرده بود، قصد دارد با
خرج کردن دلارهای نفتی برای خود در عرصۀ بین‌المللی جایگاه و موقعیت کسب
کند، آنقدر که می‌تواند سران کشورهای جهان را در حالی که از سرمای
سامانه‌های تهویۀ مطبوع در حال لرزیدن هستند به شنیدن این درفشانی‌های شیخ
عبدا… بن حمد العطیه، وزیر سابق نفت این کشور و رئیس کنفرانس وادارد که:
«میزان نشر سرانه کربن کشورها اهمیت زیادی ندارد، بلکه باید کل میزان
انتشار کربن هر کشور مورد توجه قرار گیرد. »

Read More →

هوای ایران را چطور می‌شود نجات داد؟

سال
گذشته سازمان بهداشت جهانی آماری منتشر کرد که نشان می‌داد اهواز
آلوده‌ترین شهر دنیا است و بعد از آن اولانباتور مغولستان و سنندج قرار
دارند. آماری که هوای ایران را با داشتن 4نماینده در فهرست 10شهر آلوده
جهان، به عنوان یکی از بدترین و آلوده‌ترین هواهای دنیا معرفی می‌کرد.

سازمان
بهداشت جهانی در این بررسی، اطلاعات آماری دولت‌ها بر اساس وضعیت وجود گرد و
غبار و ذرات معلق کمتر از 10میکرو متر در آسمان شهرها را مبنا قرار داده و
بیش از 1100شهر جهان را رده بندی کرده بود. فهرستی که اهواز با میانگین
وجود 372میکرو گرم ذرات معلق کمتر از 10میکرومتر در هر متر مکعب از هوایش
در صدر آن قرار گرفت و شهرهای وایت هورس کانادا و سانتافه در ایالت
نیومکزیکو آمریکا با 3 و 6میکروگرم ذرات معلق کمتر از 10میکرومتر به عنوان
پاک‌ترین شهرهای دنیا در انتهاب فهرست بودند.

در رده بندی 10تایی سازمان بهداشت جهانی اگرچه نامی از تهران در کنار 4شهر
دیگر ایرانی به چشم نمی‌خورد اما در فهرست‌های داخلی، تهران یکی از
آلوده‌ترین کلان شهرهای کشور است که تعداد روزهای پاکش در سال گاهی انگشت
شمار می‌شود. بر اساس آماری که شرکت کنترل کیفیت هوای تهرانمنتشر کرده، تا
نیمه آبان ماه امسال تهران هیچ روز پاکی نداشته و در تمام سال گذشته هم
تعداد روزهای پاک هوای تهران تنها 25 روز بوده است.

جنگ تن به تن با آلودگی هوا

آلودگی اخیر هوای تهران که از دو هفته قبل شروع شد وضعیت پایتخت را به
قدری وخیم کرد که در دو روز پایانی هفته گذشته، تهران به اغما رفت. تعطیلی
تهران در سه شنبه و چهارشنبه گذشته که همزمان با آن مشهد، اصفهان، اراک و
البرز هم تعطیل شدند، نتوانست حال هوا را بهتر کند تا سیاست‌های اورژانسی
مقابله با آلودگی هوا یک بار دیگر با شکست مواجه شوند. در نهایت باز هم
طبیعت به داد متولیان محیط زیست رسید تا کم کاری آنها در کنترل و مدیریت
آلودگی هوا با یک سامانه بارش‌زای غربی جبران شود.

اما از مدت‌ها قبل، وخامت وضع آلودگی هوای تهران، در روزهایی که روش‌های
مرسوم پاکسازی هوا بی نتیجه مانده، راهکارهای عجیبی را جایگزین سیاست‌های
بلند مدت دولتی کرده است. از طرح ایجاد جت‌فن در اطراف تهران گرفته تا
آب‌پاشی آسمان با هواپیماهای سم‌پاش و روشن کردن فواره بوستان‌ها و مه‌پاشی
که زمانی در کارگروه تخصصی کاهش آلودگی هوا هم عملیاتی شدن آن به تصویب
رسیده بود!

حتی کار به جایی رسید که بحث توقف ساخت و ساز در اطراف تهران برای کاهش
گرد و خاک هم مطرح شد که البته هیچ کدام به انداره نصب دودکش‌های بزرگ برای
خروج آلودگی از سطح شهر عجیب و غیرعادی نبود. روش‌هایی که کارشناسان محیط
زیست عقیده دارند شاید در مساحت‌های چند صد متری کارآمد باشند اما در
کلانشهری مثل تهران قطعا یک شوخی بزرگ به حساب می‌آیند!

در گزارشی که سال قبل سازمان بهداشت جهانی از آلودگی شهرهای دنیا منتشر
کرده بود، دلیل اصلی آلودگی هوا در اهواز آلودگی ناشی از کارخانجات صنعتی،
استانداردهای پایین خودروها و سوخت‌های مصرفی‌شان اعلام شد. مشکلی که
چینی‌ها هم در شرق آسیا با آن مواجه‌اند و برای حل این مشکل به روش‌های
زیربنایی‌تری مثل تغییر ساختار صنعتی‌شان رو آورده اند.

 

کشورهای دیگر چه می‌کنند؟

از میان تمام مردم دنیا، آسیایی‌ها کمترین بهره را از هوای پاک دارند و در
این قاره وضع برای خاورمیانه‌ای‌ها از همه بدتر است. در این بین، هوای
ایران با توجه به آماری که سازمان بهداشت جهانی سال گذشته منتشر کرده،
آلوده‌ترین هوای خاورمیانه است. چین هم با صنایع وابسته به ذغال سنگش، یکی
از سردمداران آلودگی هوا در آسیا است و بعد از آن هند و بنگلادش تولید
کنندگان آلاینده‌های کوچکتر از 10میکرومتر هستند.

اما چینی‌ها که این روزها در حال تبدیل شدن به یک الگوی موفق در کنترل
آلاینده‌های محیط زیست هستند، برای کاهش آلودگی هوایشان، روی صنایع وابسته
به ذغال سنگ و سوخت‌های فسیلی کار می‌کنند. اولین گزینه تغییری در این
نظام، جایگزینی سوخت‌های پاک است و ارتقای استانداردهای سوخت مصرفی
شهروندان چینی. در کنار همه این‌ها، دولت چین در صدد افزایش دوبرابری فضای
سبز این کشور است تا از این طریق به کنترل آلودگی شهرها کمک کند. مقامات
این کشور تصمیم دارند تا سال 2015 معادل 56 میلیارد دلار برای کاهش آلودگی
هوا هزینه کنند تا دست‌کم 5 درصد از ذرات مضر هوا را در 117 شهر این کشور
کاهش دهند.

ژاپنی‌ها هم که تا پیش از سال 2000 کم و بیش با مشکل آلودگی هوا در شهرهای
صنعتی و پایتخت این کشور، توکیو مواجه بودند، با تغییر الگوی حمل و نقل،
رواج خودروهای سوخت پاک و جایگزینی حمل و نقل عمومی در کشورشان موفق شدند
آلودگی هوا را تا 36 درصد کاهش دهند. در این کشور 80درصد از آلودگی هوا
ناشی از سوخت‌های دیزلی بود که با اصلاح استانداردهای سوخت و از رده خارج
کردن خودروهای دودزا، مشکل تا حدودی حل شد. ژاپنی‌ها اما یک مشکل دیگر هم
در آلودگی‌ها دارند. آلاینده‌های ناشی از سوخت زغال سنگ در چین با بادهای
زمستانی به ژاپن منتقل می‌شوند و باران‌های اسیدی را در ژاپن به دنبال
دارند. آنها برای حل این مشکل مقررات زیست محیطی مشترکی با چینی‌ها وضع
کرده‌اند که بر اساس آن، دولت ژاپن برای حل مشکل کارخانجات چینی به این
کشور وام پرداخت می‌کند و دولت چین متعهد می‌شود مشکل آلودگی هوای انتقالی
به همسایه‌اش را رفع کند.

در امریکا هم اگرچه شهرهایی مثل نیویورک هر از گاهی دچار مشکل آلودگی هوا
می‌شوند اما مسئولان زیست محیطی این کشور، مرکزی برای کنترل و پایش مستمر
آلودگی‌های محیطی راه اندازی کرده‌اند که به طور مرتب کارخانجات را با
استانداردهای سوخت دیزلی و سیستم تصفیه می‌سنجد و منابع آلوده ساز محیطی را
شناسایی و اصلاح یا حذف می‌کند.

در اروپا سیاست‌های ناظر بر صنایع و خودروها، استانداردهای سفت و سختی را
برای کاهش آلودگی هوا تببین کرده‌اند که باعث می‌شود دولت‌های اروپایی
اقدامات همسو و یکپارچه ای را در مقابله با آلودگی هوا انجام دهند. با این
حال در کشوری مثل انگلیس کمیته سنجش زیست محیطی این کشور گزارش داده که
آلودگی هوای این کشور همچنان باعث 50 هزار مرگ پیش رس در سال است. به همین
دلیل، دولت انگلیس بر روش‌های توسعه حمل و نقل عمومی، اصلاح شیوه‌های
کشاورزی و کاهش آلودگی ناشی از دی اکسید کربن و گازهای گلخانه ای متمرکز
شده است.

Read More →

پیمان کیوتو تا 2020 تمدید ‌شد

شرکت
کنندگان در همایش گفتگوهای تغییرات جوی سازمان ملل در شب گذشته ( شنبه 18
آذرماه) توافق کردند که پیمان کیوتو را باردیگر تمدید کنند، اما این اقدام
تنها 15 درصد انتشار این گاز را در سطح جهان دربرمی گیرد.

تمدید پیمان کیوتو در این کنفرانس توسط 200 کشور
مورد تصویب قرار گرفت اما این امر با مخالفت روسیه رو به رو شد. بسته
تصمیمات این کنفرانس همچنین دربرگیرنده وعده های مبهم از کمکهای اقتصادی به
کشورهای فقیر برای روبه رو شدن با تغییرات جوی است.

درحالی که انتظارات از این کنفرانس دو هفته ای در دوحه، قطر چندان هم
نبود، بسیاری از کشورهای درحال توسعه با این توافق مخالفت کرده و آن را
برای مبارزه با افزایش دمای کنونی و افزایش سطح دریاها ناکافی توصیف کردند.
کشورهای جزیره ای اقیانوس آرام نیز این توافق را تهدیدی به وجود خود توصیف
کردند.

کیرین ککه وزیر امور خارجه نائورو کشور جزیره ای که در منطقه میکرونزی
قارهٓ اقیانوسیه قرار دارد و ریاست ائتلاف کشورهای کوچک جزیره ای را برعهده
داشت اظهار داشت: در پایان این نشستها ما در جایگاهی که می خواستیم قرار
نگرفته ایم، به طور قطع برای جلوگیری از غرق شدن این جزایر و سایر تأثیرات
غیرقابل تصور این جایگاهی نیست که ما باید در آن قرار داشته باشیم.

پیمان کیوتو منعقد شده در سال 1997، که انتشار گازهای گلخانه ای کشورهای
غنی را کنترل می کند، امسال منقضی شد. براساس نتایج این همایش در دوحه قرار
شد که این پیمان تا سال 2020 تمدید شود تا شکاف موجود برای ارائه یک پیمان
جهانی وسیع که تأثیرگذار هم باشد پر شود.

درحال حاضر روسیه، نیوزیلند، کانادا و ژاپن از این پیمان تبعیت نمی کنند،
بنابراین درحال حاضر این پیمان تنها 15 درصد انتشار گازهای گلخانه ای جهانی
را پوشش می دهد.

ایالات متحده آمریکا نیز هرگز عضو این پیمان نشده است و بخشی از علل آن
عدم عضویت چین و سایر کشورهای درحال توسعه ای بوده که رشد و توسعه آنها با
سرعت صورت می گیرد.

کشورهای فقیری که در همایش دوحه شرکت کرده بودند خواستار یک جدول زمانی در
رابطه با چگونگی افزایش کمکهای کشورهای ثروتمند به نسبت ثابت تا سال 2020
بودند، وعده کلی که سه سال پیش مورد بحث قرار گرفته بود.

اما کشورهای ثروتمند چون ایالات متحده آمریکا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا
و ژاپن هنوز با تأثیرات بحران مالی رو به رو هستند و علاقمند به گفتگوهای
جزئی در رابطه با این کمک مالی نبودند.

طی سالهای اخیر با افزایش گازهای گلخانه‌ای نظیر متان، دی اکسید کربن،
بخار آب و اکسید نیتروژن در جو زمین، دمای کره در حال افزایش است که این
امر باعث ایجاد تغییرات ناخوشایند در محیط زیست خواهد شد.

از این رو در سال 1997 طی پیمانی معروف به کیوتو کشورهای صنعتی متعهد شدند
که ظرف ده سال آینده میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را 5 درصد کاهش
دهند و به کشورهای در حال توسعه کمک‌های مالی برای افزایش ضریب نفوذ
استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر نظیر انرژی خورشیدی و بادی اعطا کنند.

Read More →

Page 1 of 212