گرین بلاگ – تازه‌ترین مطالب وبلاگستان محیط زیست

SURFIRAN is an Iranian tour operator and Iran travel agency in offers Iran tour packages | Iran Tours - Iran DestinationsEvents

سرمایه‌ای که «سد گُتوند» با خود به زیر آب می‌برد! / محمد درویش

در نوزدهمین روز از خرداد ۱۳۹۱ به همراه جمعی از فعالان محیط‌زیستی و نمایندگانی از رسانه‌های گروهی، بازدیدی از مناطق بالادست «سد گتوند» واقع در شمال استان خوزستان (شهرستان لالی) داشتم؛ سدی که تا این تاریخ از آن با عنوان گران‌ترین سد ایران یاد می‌شود و البته‌گران تمام شدن ساخت این سد، فقط به دلیل بزرگی و حجم مخزن و میزان بتون تزریق‌شده در سازه غول‌پیکرش نیست بلکه بیشتر به دلیل جانمایی بحث‌برانگیزش در مجاورت یکی از بزرگ‌ترین تشکیلات نمکی کشور است؛ رخدادی که سبب شد تا صدها ‌میلیارد تومان بیشتر از آن چیزی که قرار بود به ساخت این سد خاکی اختصاص یابد، هزینه شود تا بلکه بتوانند از انحلال گنبدهای نمکی در مجاورت آب کارون در مخزن سد جلوگیری کنند. در حقیقت برای ساخت این سد و به‌ویژه فراهم کردن پتوی رسی حایل در دیواره شمال خاوری آن (حدود پنج کیلومتر بالاتر از محور سد)، عظیم‌ترین عملیات خاکبرداری و جابه‌جایی خاک در ایران انجام شد و حجم قابل توجهی از مرغوب‌ترین خاک کشاورزی استان در دشت عقیلی (روبه‌روی امام‌زاده محمدبن‌زید) به وسعت حدود ۴۰۰ الی ۵۰۰ هکتار برداشت شد تا به صورت یک دیوار حایل به طول ۲۲۰۰ متر و عرض ۱۵ متر در مجاورت سازند گچساران ریخته شود. اما همان‌طور که اغلب کارشناسان پیش‌بینی می‌کردند، این دیوار حایل نتوانست به پایداری خود ادامه دهد و در پاییز سال ۱۳۹۰، عملا متلاشی شد و از بین رفت. به هر حال مجموعه مسایلی که در طول ساخت این سد پیش آمد، سبب شد تا به گفته متولیانش، زمان بهره‌برداری از سد گتوند علیا از ۱۳۸۷ به پنجم خرداد ۱۳۹۱ عقب بیفتد؛ رخدادی که به گفته معاون مجری این پروژه، به ازای هر روز تاخیر در راه‌اندازی سد، دو‌میلیارد تومان نفع کمتر نصیب کشور و مردم شده است. به دیگر سخن، سدی که تاکنون ۲۵۰۰‌میلیارد تومان برای ساختش هزینه شده است، به دلیل تاخیر در بهره‌برداری از آن، حدود سه‌‌هزار‌میلیارد تومان سود کمتر هم به کشور تحمیل کرده و البته هزینه ساخت و نگهداری‌اش را هم با توجه به تورم سالانه به طرز معناداری افزایش داده است. با این وجود آن چیزی که حیرت‌انگیز می‌نماید، حتی بیشتر از مساله شورشدن آب کارون یا فرورفتن کامل درختان کنار به زیر آب (در حالی که پیش از آبگیری، باید منطقه آماده‌سازی و پاکتراشی می‌شد)، نپرداختن حق و حقوق کامل به روستانشینان و عشایری است که در منطقه لالی در بالادست سد زندگی می‌کردند؛ به نحوی که در بازدیدم، مشاهده کردم که آب و برق برخی از این روستاها (مثل گلزاری و آب مایک) از هشتم فروردین سال‌جاری قطع شده تا اهالی‌اش ناگزیر از مهاجرت شده و به پیشنهادهای آب نیرو (شرکت سازنده سد) گردن نهند و مقاومت نکنند.
کاش این دوستان می‌دانستند و پند مهاتما گاندی را آویزه گوش می‌کردند که «هیچ‌وقت نمی‌توانید با مشت‌ گره‌کرده، دست کسی را به گرمی بفشارید.»برای نمونه اشاره کنم به اینکه شرکت آب نیرو، ارزش هر درخت کنار را معادل ارزش هیزم آن در نظر گرفته و در نتیجه برای یک هکتار از رویشگاه کنار، معادل ۳۰‌هزار تومان وجه نقد بیشتر به مالکانش نمی‌پردازد که به راستی شگفت‌انگیز است؛ آن هم در شرایطی که ارزش خدمات غیرقابل تبادل یک درخت ۵۰ ساله تا ۲۰۰‌هزار دلار در جهان ارزش‌گذاری می‌شود!
امید که در پروژه‌هایی از این دست در آینده، چند نکته را هرگز از یاد مبریم:
۱- تا می‌توانیم به ساخت چنین پروژه‌هایی تن در ندهیم.
۲- ساخت سد را همواره و در هر حوضه آبخیزی به عنوان آخرین تیر ترکش و واپسین چاره برای تامین نیاز آب شرب مردم منطقه در نظر بگیریم.
۳- روش‌های مدیریت غیرسازه‌ای را بر مبنای روش مدیریت به هم پیوسته منابع آب در حوضه‌های آبخیز جدی‌تر پیگیری کنیم و به اجرا درآوریم.
منبع: روزنامه شرق

Tagged →

SURFIRAN is an Iranian tour operator and Iran travel agency in offers Iran tour packages | Iran Tours - Iran DestinationsEvents

پاسخی بگذارید